هر سلطنت که خواهی می‌کن که دلپذیری

معنی بیت‌های شعر

هر سلطنت که خواهی می‌کن که دلپذیری / در دست خوبرویان دولت بود اسیری

هر فرمانروایی و سلطنتی که می‌خواهی بکن، زیرا برای کسی که دلرباست، دولت واقعی آن است که اسیر و فرمان‌بردار زیبارویان باشد.

جان باختن به کویت در آرزوی رویت / دانسته‌ام ولیکن خونخوار ناگزیری

می‌دانم که در راه تو و از شوق دیدارت جان باختن سرنوشت من است؛ اما تو چنان سنگدل و خون‌ریزی که از این کار گریزی نیست.

ملک آن توست و فرمان مملوک را چه درمان / گر بی‌گنه بسوزی ور بی خطا بگیری

همه‌چیز از آنِ توست و بنده در برابر فرمانت چاره‌ای ندارد؛ چه بی‌گناه مرا بسوزانی و چه بی‌خطا مرا گرفتار کنی.

گر من سخن نگویم در وصف روی و مویت / آیینه‌ات بگوید پنهان که بی‌نظیری

اگر من از زیبایی چهره و مویت سخن نگویم، آینه‌ات خود در نهان گواهی می‌دهد که تو بی‌همتایی.

آن کاو ندیده باشد گل در میان بستان / شاید که خیره ماند در ارغوان و خیری

کسی که گل را در باغ ندیده باشد، ممکن است با دیدن گل‌های ارغوان و زردرنگِ خیری شگفت‌زده و مبهوت شود.

گفتم مگر ز رفتن غایب شوی ز چشمم / آن نیستی که رفتی آنی که در ضمیری

پنداشتم اگر از اینجا بروی، از برابر چشمانم ناپدید می‌شوی؛ اما تو با رفتنت ناپدید نشده‌ای، زیرا همچنان در دل و اندیشه‌ام حضور داری.

ای باد صبح بستان پیغام وصل جانان / می‌رو که خوش نسیمی می‌دم که خوش عبیری

ای نسیم صبحگاهیِ باغ، پیام رسیدن به معشوق را ببر؛ برو که باد خوش و خوشبویی هستی و رایحه‌ای دل‌انگیز داری.

او را نمی‌توان دید از منتهای خوبی / ما خود نمی‌نماییم از غایت حقیری

معشوق را به سبب کمال و زیبایی بی‌نهایتش نمی‌توان به‌درستی دید؛ و ما نیز از شدت ناچیزی و حقارت، شایسته‌ی دیدار و جلوه‌کردن نیستیم.

گر یار با جوانان خواهد نشست و رندان / ما نیز توبه کردیم از زاهدی و پیری

اگر یار بخواهد با جوانان و رندان همنشین شود، ما نیز از زاهدنمایی و پیرمردوار زیستن دست کشیده‌ایم و به جمع آنان می‌پیوندیم.

سعدی نظر بپوشان یا خرقه در میان نه / رندی روا نباشد در جامه فقیری

ای سعدی، یا چشم از این دلربایی بپوشان یا خرقه‌ی درویشی را کنار بگذار؛ زیرا رندی و عاشقی شایسته نیست در لباس فقر و زهدِ ظاهری انجام شود.