ای بیش از آنکه در قلم آید ثنای تو

سعدی-سایر اشعار
شماره 30
ای بیش از آنکه در قلم آید ثنای تو
واجب بر اهل مشرق و مغرب دعای تو
درویش و پادشاه ندانم در این زمان
الّا به زیر سایه ی همچون همای تو
نوشین روان و حاتم طایی که بودهاند
هرگز نبودهاند به عدل و سخای تو
منشور در نواحی و مشهور در جهان
آوازه ی تعبد و خوف و رجای تو
اسلام در امان و ضمان سلامت است
از یُمن همت و قدم پارسای تو
گر آسمان بداند قدر تو بر زمین
در چشم آفتاب کشد خاک پای تو
خلق از جزای خیر تو کردن مقصرند
پروردگار خلق تواند جزای تو
شکر مسافران که به آفاق میرود
گر بر فلک رسد نرسد در عطای تو
تیغ مبارزان نکند در دیار خصم
چندان اثر که همت کشورگشای تو
بدبخت نیست در همه عالم به اتفاق
الّا کسی که روی بتابد ز رای تو
ای در بقای عمر تو خیر جهانیان
باقی مباد هر که نخواهد بقای تو
خاص از برای مصلحت عام دیرسال
بنشین که مثل تو ننشیند به جای تو
آن چیست در جهان که نداری تو آن مراد
تا سعدی از خدای بخواهد برای تو
تا آفتاب میرود و صبح میدمد
عاید به خیر باد صباح و مسای تو
یارب رضای او تو برآور به فضل خویش
کاو روز و شب نمیطلبد جز رضای تو
معنی بیتهای شعر
ای بیش از آنکه در قلم آید ثنای تو / واجب بر اهل مشرق و مغرب دعای تو
ستایش تو چنان فراوان و بزرگ است که قلم از بیان آن ناتوان است؛ بنابراین، مردم شرق و غرب باید برای تو دعا کنند.
درویش و پادشاه ندانم در این زمان / الّا به زیر سایه ی همچون همای تو
در روزگار کنونی، فقیر و پادشاه را جز در پناه حمایت و سایهٔ بلندمرتبهٔ تو نمیشناسم.
نوشین روان و حاتم طایی که بودهاند / هرگز نبودهاند به عدل و سخای تو
انوشیروان و حاتم طایی، با همهٔ شهرتشان، هرگز در عدالت و بخشندگی به پای تو نرسیدهاند.
منشور در نواحی و مشهور در جهان / آوازه ی تعبد و خوف و رجای تو
فرمان تو در سرزمینها جاری است و آوازهٔ عبادت، بیم از خدا و امیدواری تو در سراسر جهان پیچیده است.
اسلام در امان و ضمان سلامت است / از یُمن همت و قدم پارسای تو
به برکت همت و گامهای پرهیزکارانهٔ تو، اسلام در امنیت و سلامت به سر میبرد.
گر آسمان بداند قدر تو بر زمین / در چشم آفتاب کشد خاک پای تو
اگر آسمان ارزش تو را بر روی زمین بداند، خاک پای تو را همچون سرمه در چشم خورشید خواهد کشید.
خلق از جزای خیر تو کردن مقصرند / پروردگار خلق تواند جزای تو
مردم از سپاسگزاری و پاداش دادن شایسته به نیکیهای تو ناتوان و کوتاهیکنندهاند؛ تنها خداوند میتواند پاداش واقعی تو را بدهد.
شکر مسافران که به آفاق میرود / گر بر فلک رسد نرسد در عطای تو
سپاس و دعای مسافرانی که به سرزمینهای دور میروند، اگر تا آسمان هم برسد، باز در برابر بخشش تو ناچیز است.
تیغ مبارزان نکند در دیار خصم / چندان اثر که همت کشورگشای تو
شمشیر جنگاوران در سرزمین دشمن به اندازهٔ همت کشورگشای تو اثرگذار نیست.
بدبخت نیست در همه عالم به اتفاق / الّا کسی که روی بتابد ز رای تو
در سراسر جهان هیچکس بدبخت نیست، مگر آنکه از فرمان و رأی تو روی برگرداند.
ای در بقای عمر تو خیر جهانیان / باقی مباد هر که نخواهد بقای تو
خیر و صلاح جهانیان در دوام عمر توست؛ پس هر کس دوام عمر تو را نخواهد، سزاوار ماندن نباشد.
خاص از برای مصلحت عام دیرسال / بنشین که مثل تو ننشیند به جای تو
تو که سالخورده و باتجربهای، برای مصلحت عمومی بر جای خود بنشین؛ زیرا هیچکس شایستهٔ نشستن در جایگاه تو نیست.
آن چیست در جهان که نداری تو آن مراد / تا سعدی از خدای بخواهد برای تو
در جهان چه آرزویی هست که تو به آن نرسیده باشی تا سعدی آن را از خدا برایت درخواست کند؟
تا آفتاب میرود و صبح میدمد / عاید به خیر باد صباح و مسای تو
تا زمانی که خورشید غروب میکند و صبح فرا میرسد، بامداد و شامگاهت پیوسته با خیر و نیکی همراه باد.
یارب رضای او تو برآور به فضل خویش / کاو روز و شب نمیطلبد جز رضای تو
خدایا، به فضل و بخشش خود خواستهٔ او را برآور؛ زیرا او شب و روز چیزی جز خشنودی تو نمیخواهد.
نتیجهگیری
این شعر ستایشی است از بزرگی، عدالت و بخشندگی ممدوح؛ چنانکه نام و آوازهاش سراسر جهان را فراگرفته و همگان، از درویش تا پادشاه، خود را در پناه او میدانند.



