چون خیل تو صد باشد و خصم تو هزار

سعدی-رباعی شماره 109
چون خیل تو صد باشد و خصم تو هزار
خود را به هلاک میسپاری هش دار
تا بتوانی برآور از خصم دمار
چون جنگ ندانی آشتی عیب مدار
معنی بیتهای شعر
چون خیل تو صد باشد و خصم تو هزار / خود را به هلاک میسپاری هش دار
اگر یاران و سپاهیان تو صد نفر و دشمنانت هزار نفر باشند، با آگاهی از این نابرابری خود را بیهوده به کشتن میدهی؛ پس هوشیار باش.
تا بتوانی برآور از خصم دمار / چون جنگ ندانی آشتی عیب مدار
تا زمانی که توانایی داری، دشمن را شکست بده و نابود کن؛ اما اگر از جنگیدن ناتوانی، صلح و آشتی را عیب و ننگ ندان.
تفسیر کلی
سعدی در این رباعی بر ضرورت سنجش تواناییها و پرهیز از رویارویی نسنجیده تأکید میکند. هنگامی که دشمن از نظر شمار و نیرو برتری دارد، شتابزدگی در جنگ میتواند انسان را به نابودی بکشاند. شاعر توصیه میکند اگر امکان غلبه و ضربهزدن به دشمن وجود دارد، با تدبیر اقدام شود، اما ناتوانی در جنگیدن نباید مایه ننگ باشد. در چنین شرایطی، آشتی و دوراندیشی نشانه خردمندی و حفظ جان و مصلحت است، نه بزدلی.



