ما ز یاران چشم یاری داشتیم
حافظ-غزل شماره 369
ما ز یاران چشم یاری داشتیم
خود غلط بود آنچه ما پنداشتیم
تا درخت دوستی بر کی دهد
حالیا رفتیم و تخمی کاشتیم
گفت و گو آیین درویشی نبود
ور نه با تو ماجراها داشتیم
شیوه ی چشمت فریب جنگ داشت
ما غلط کردیم و صلح انگاشتیم
گلبن حسنت نه خود شد دلفروز
ما دم همت بر او بگماشتیم
نکته‌ها رفت و شکایت کس نکرد
جانب حرمت فرونگذاشتیم
گفت خود دادی به ما دل حافظا
ما محصّل بر کسی نگماشتیم
معنی و تفسیر بیت های نخستین :
1. ما ز یاران چشم یاری داشتیم / خود غلط بود آنچه ما پنداشتیم:
حافظ در این بیت بیان می‌کند که ما از دوستان و یاران توقع کمک و یاری داشتیم، اما این توقع ما اشتباه بود و آنچه که ما فکر می‌کردیم درست نیست. این بیت نشان‌دهنده‌ی ناامیدی از دیگران و همچنین انتقاد از خود است که چرا چنین پنداری داشتیم.
2. تا درخت دوستی بر کی دهد / حالیا رفتیم و تخمی کاشتیم:
در این بیت، حافظ به این موضوع اشاره می‌کند که دوستی و محبت نیاز به زمان دارد تا رشد کند و به ثمر برسد. اما ما انتظار داشتیم که بدون صبر و تلاش، نتیجه‌ی فوری بگیریم. این بیت نشان‌دهنده‌ی عجله و بی‌صبری انسان در رسیدن به مقاصد است.
3. گفت و گو آیین درویشی نبود / ور نه با تو ماجراها داشتیم:
حافظ در این بیت اشاره می‌کند که گفت‌وگو و بحث کردن، روش درویشان و عارفان نیست. اگر اینگونه نبود، ما با تو (شاید اشاره به معشوق یا دوست) ماجراهای زیادی داشتیم که می‌توانستیم بیان کنیم. این بیت نشان‌دهنده‌ی سکوت و تحمل درویشان در برابر مشکلات و ناملایمات است.
4. شیوه ی چشمت فریب جنگ داشت / ما غلط کردیم و صلح انگاشتیم:
در این بیت، حافظ به فریبندگی و نیرنگ در نگاه معشوق اشاره می‌کند. او می‌گوید که ما اشتباه کردیم و این نگاه فریبنده را به عنوان صلح و دوستی تفسیر کردیم. این بیت نشان‌دهنده‌ی اشتباه در تشخیص نیات دیگران و فریب خوردن از ظواهر است.
معنی و تفسیر بیت های پایانی :
5. گلبن حسنت نه خود شد دلفروز / ما دم همت بر او بگماشتیم:
حافظ در این بیت به زیبایی معشوق اشاره می‌کند و می‌گوید که این زیبایی به خودی خود دلفروز نبود، بلکه ما با تلاش و همت خود آن را چنین جلوه دادیم. این بیت نشان‌دهنده‌ی این است که گاهی انسان با خیال‌پردازی و تلاش خود، چیزهایی را بزرگ‌تر و زیباتر از آنچه هستند، می‌بیند.
6. نکته‌ها رفت و شکایت کس نکرد / جانب حرمت فرونگذاشتیم:
در این بیت، حافظ بیان می‌کند که بسیاری از نکات و رازها ناگفته ماند و کسی از آنها شکایت نکرد، زیرا ما جانب احترام را نگه داشتیم و از خط قرمزها عبور نکردیم. این بیت نشان‌دهنده‌ی رعایت ادب و احترام در روابط است.
7. گفت خود دادی به ما دل حافظا / ما محصّل بر کسی نگماشتیم:
در این بیت، حافظ به این موضوع اشاره می‌کند که معشوق یا دوست، خودش دل ما را به سمت خود کشید و ما در این راه تلاشی نکردیم. این بیت نشان‌دهنده‌ی تسلیم در برابر جذبه‌ی عشق و محبت است.
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.