خستگان را چو طلب باشد و قوت نبود
حافظ-غزل شماره 208
خستگان را چو طلب باشد و قوت نبود
گر تو بیداد کنی شرط مروت نبود
ما جفا از تو ندیدیم و تو خود نپسندی
آنچه در مذهب ارباب طریقت نبود
خیره آن دیده که آبش نبرد گریه ی عشق
تیره آن دل که در او شمع محبت نبود
دولت از مرغ همایون طلب و سایه ی او
زآنکه با زاغ و زغن شهپر دولت نبود
گر مدد خواستم از پیر مغان عیب مکن
شیخ ما گفت که در صومعه همت نبود
چون طهارت نبود کعبه و بتخانه یکی ست
نبود خیر در آن خانه که عصمت نبود
حافظا علم و ادب ورز که در مجلس شاه
هر که را نیست ادب لایق صحبت نبود
معنی بیت های نخستین
۱. خستگان را چو طلب باشد و قوت نبود / گر تو بیداد کنی شرط مروت نبود:
وقتی درماندگان طلب یاری دارند و توانی نداشته باشند، اگر تو ستم کنی، این با مروت و جوانمردی سازگار نیست. این بیت به ضرورت مهربانی با نیازمندان اشاره دارد.
۲. ما جفا از تو ندیدیم و تو خود نپسندی / آنچه در مذهب ارباب طریقت نبود:
ما از تو جفا ندیدیم و خودت هم نمی‌پسندی کاری را که در روش اهل سلوک و عرفان نباشد. حافظ به اصول اخلاقی و عرفانی اشاره می‌کند.
۳. خیره آن دیده که آبش نبرد گریه ی عشق / تیره آن دل که در او شمع محبت نبود:
کور است آن چشمی که از گریه عشق اشکش جاری نشود، و تاریک است آن دلی که در آن چراغ محبتی روشن نباشد. این بیت به اهمیت عشق و اشک عاشقانه اشاره دارد.
۴. دولت از مرغ همایون طلب و سایه ی او / زآنکه با زاغ و زغن شهپر دولت نبود:
دولت و سعادت را از مرغ همایون (نماد خوشبختی) بطلب، چرا که زاغ و زغن (پرندگان سیاه، نماد بدیمنی) بال و پر دولت ندارند. شاعر به دنبال کردن منابع واقعی سعادت اشاره می‌کند.
معنی بیت های پایانی
۵. گر مدد خواستم از پیر مغان عیب مکن / شیخ ما گفت که در صومعه همت نبود:
اگر از پیر مغان کمک خواستم، عیبم مگیر، چرا که شیخ ما گفت در صومعه همتی (کمکی) نیست. این بیت به بی‌کفایتی ظاهری اهل ظاهر اشاره دارد.
۶. چون طهارت نبود کعبه و بتخانه یکی ست / نبود خیر در آن خانه که عصمت نبود:
وقتی پاکی نباشد، کعبه و بتخانه یکی است. در آن خانه‌ای که پاکدامنی نباشد، خیری وجود ندارد. حافظ به اهمیت طهارت باطنی اشاره می‌کند.
۷. حافظا علم و ادب ورز که در مجلس شاه / هر که را نیست ادب لایق صحبت نبود:
ای حافظ، دانش و ادب بیاموز، چرا که در مجلس شاه، هر که ادب نداشته باشد، شایسته همنشینی نیست. این بیت به اهمیت ادب و تربیت در مجالس بزرگان اشاره دارد.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.