قتل این خسته به شمشیر تو تقدیر نبود
حافظ-غزل شماره 209
قتل این خسته به شمشیر تو تقدیر نبود
ور نه هیچ از دل بی‌رحم تو تقصیر نبود
من دیوانه چو زلف تو رها می‌کردم
هیچ لایق‌ترم از حلقه ی زنجیر نبود
یارب این آینه ی حسن چه جوهر دارد
که در او آه مرا قوت تاثیر نبود
سر ز حسرت به در میکده‌ها برگردم
چون شناسای تو در صومعه یک پیر نبود
نازنین‌تر ز قدت در چمن ناز نرست
خوش‌تر از نقش تو در عالم تصویر نبود
تا مگر همچو صبا باز به کوی تو رسم
حاصلم دوش به جز ناله ی شبگیر نبود
آن کشیدم ز تو ای آتش هجران که چو شمع
جز فنای خودم از دست تو تدبیر نبود
آیتی بود عذاب انده حافظ بی تو
که بر هیچ کسش حاجت تفسیر نبود
معنی بیت های نخستین
۱. قتل این خسته به شمشیر تو تقدیر نبود / ور نه هیچ از دل بی‌رحم تو تقصیر نبود:
کشتن این خسته‌ی عاشق با شمشیر تو مقدر نبود، وگرنه هیچ تقصیری از دل بی‌رحم تو سر نمی‌زد. این بیت به تقدیر و سرنوشت محتوم عاشق اشاره دارد.
۲. من دیوانه چو زلف تو رها می‌کردم / هیچ لایق‌ترم از حلقه ی زنجیر نبود:
من دیوانه‌وار مانند زلف تو رها می‌گشتم، در حالی که هیچ چیز مانند زنجیر شایسته‌ی من نبود. حافظ به اسارت در عشق معشوق اشاره می‌کند.
۳. یارب این آینه ی حسن چه جوهر دارد / که در او آه مرا قوت تاثیر نبود:
خدایا این آینه‌ی زیبایی چه خاصیتی دارد که آه من هیچ تأثیری بر آن نداشت؟ این بیت به ناتوانی در تأثیرگذاری بر معشوق اشاره دارد.
۴. سر ز حسرت به در میکده‌ها برگردم / چون شناسای تو در صومعه یک پیر نبود:
از حسرت سرم را به در میکده‌ها می‌کوبیدم، چرا که در صومعه هیچ پیر شناختی از تو نداشت. شاعر به بی‌خبری عارفان از حال عاشق اشاره می‌کند.
معنی بیت های پایانی
۵. نازنین‌تر ز قدت در چمن ناز نرست / خوش‌تر از نقش تو در عالم تصویر نبود:
در چمن ناز، چیزی نازنین‌تر از قامت تو نروییده است و در عالم نقاشی، تصویری زیباتر از تو وجود ندارد. این بیت به زیبایی بی‌نظیر معشوق اشاره دارد.
۶. تا مگر همچو صبا باز به کوی تو رسم / حاصلم دوش به جز ناله ی شبگیر نبود:
امیدوارم مانند باد صبا دوباره به کوی تو برسم، در حالی که دیشب جز ناله‌ی شبگیر حاصلی نداشتم. حافظ به اشتیاق دیدار معشوق اشاره می‌کند.
۷. آن کشیدم ز تو ای آتش هجران که چو شمع / جز فنای خودم از دست تو تدبیر نبود:
ای آتش هجران، آن‌قدر از تو رنج کشیدم که مانند شمع، جز نابودی خودم از دست تو چاره‌ای نداشتم. این بیت به رنج هجران و عشق نابودگر اشاره دارد.
۸. آیتی بود عذاب انده حافظ بی تو / که بر هیچ کسش حاجت تفسیر نبود:
رنج و اندوه حافظ بدون تو چنان آشکار بود که نیاز به تفسیر برای کسی نداشت. شاعر به شدت درد فراق اشاره می‌کند.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.