اگر روی طلب زآیینه ی معنی نگردانی

پروین اعتصامی – قصیده شماره 48
آیینه ی معنی
اگر روی طلب زآیینه ی معنی نگردانی
فساد از دل فروشویی، غبار از جان برافشانی
هنر شد خواسته، تمییز بازار و تو بازرگان
طمع زندان شد و پندار زندانبان، تو زندانی
یکی دیوار ناستوار بی پایه ست خود کامی
اگر بادی وزد، ناگه گذارد رو به ویرانی
درین دریا بسی کشتی برفت و گشت ناپیدا
تو را اندیشه باید کرد زین دریای طوفانی
به چشم از معرفت نوری بیفزای، ار نه بی چشمی
به جان از فضل و دانش جامه ای پوش، ار نه بی جانی
به کس مپسند رنجی کز برای خویش نپسندی
به دوش کس منه باری که خود بردنش نتوانی
قناعت کن اگر در آرزوی گنج قارونی
گدای خویش باش ار طالب ملک سلیمانی
مترس از جانفشانی گر طریق عشق می پویی
چو اسماعیل باید سر نهادن روز قربانی
به نرد زندگانی مهره های وقت و فرصت را
همه یکباره می بازی، نه می پرسی، نه می دانی
تو را پاک آفرید ایزد، ز خود شرمت نمی آید
که روزی پاک بودستی، کنون آلوده دامانی
از آن رو می پذیری ژاژخایی های شیطان را
که هرگز دفتر پاک حقیقت را نمی خوانی
مخوان جز درس عرفان تا که از رفتار و گفتارت
بداند دیو کز شاگردهای این دبستانی
چه زنگی میتوان از دل ستردن با سیه رایی
چه کاری می توان از پیش بردن با تن آسانی
درین ره پیشوایان تو دیوانند و گمراهان
سمند خویش را هر جا که می خواهند میرانی
مزن جز خیمه ی علم و هنر، تا سر برافرازی
مگو جز راستی، تا گوش اهریمن بپیچانی
ز بدکاری قبا کردی و از تلبیس پیراهن
بسی زیبنده تر بود از قبای ننگ، عریانی
همی کندی در و دیوار بام قلعه ی جان را
یکی روزش نکردی چون نگهبانان نگهبانی
ز خودبینی سیه کردی دل بیغش، ز خودبینی
ز نادانی درافتادی درین آتش، ز نادانی
چرا در کارگاه مردمی بی مایه و سودی
چرا از آفتاب علم چون خفاش پنهانی
چه می بافی پرند و پرنیان در دوک نخ ریسی
چه می خواهی درین تاریک شب زین تیه ظلمانی
عصا را اژدها بایست کردن، شعله را گلزار
تو با دعوی گه ابراهیم و گاهی پور عمرانی
چرا تا زر و داروییت هست از درد بخروشی
چرا تا دست و بازوییت هست از کار وامانی
چو زرع و خوشه داری، از چه معنی خوشه چینستی
چو اسب و توشه داری، از چه اندر راه حیرانی
چه کوشی بهر یک گوهر به کان تیره ی هستی
تو خود هم گوهری گر تربیت یابی و هم کانی
تو خواهی دردها درمان کنی، اما به بی دردی
تو خواهی صعب ها آسان کنی، اما به آسانی
بیابانیست تن، پر سنگلاخ و ریگ سوزنده
سرابت می فریبد تا مقیم این بیابانی
چو نورت تیرگی ها را منور کرد، خورشیدی
چو در دل پرورانیدی گل معنی، گلستانی
خرابی های جان را با یکی تغییر معماری
خسارت های تن را با یکی تدبیر تاوانی
به نور افزای، ناید هیچگاه از نور تاریکی
به نیکی کوش، هرگز ناید از نیکی پشیمانی
تو اندر دکه ی دانش خریداری و دلالی
تو اندر مزرع هستی کشاورزی و دهقانی
مکن خود را غبار از صرصر جهل و هوی و کین
درین جمعیت گمره نیابی جز پریشانی
همی مردم بیازاری و جای مردمی خواهی
همی در هم کشی ابروی، چون گویند ثعبانی
چو پتک ار زیردستان را بکوبی و نیندیشی
رسد روزی که بینی چرخ پتکست و تو سندانی
چو شمع حق برافروزند و هر پنهان شود پیدا
تو دیگر کی توانی عیب کار خود بپوشانی
عوامت دست می بوسند و تو پابند سالوسی
خواصت شیر می خوانند و تو از گربه ترسانی
تو را فرقان دبیرستان اخلاق و معالی شد
چرا چون طفل کودن زین دبیرستان گریزانی
نگردد با تو تقوی دوست، تا همکاسه ی آزی
نباشد با تو دین انباز، تا انباز شیطانی
به دانش نیستی نام آور و منعم به دیناری
به معنی نیستی آزاده و عارف به عنوانی
تو تصویر و هوی نقاش و خودکامی نگارستان
از آن رو گه سپیدی، گه سیاهی، گاه الوانی
جز آلایش چه زاید زین زبونی و سیه رایی
جز اهریمن کرا افتد پسند این خوی حیوانی
پلنگ اندر چرا خور، یوز در ره، گرگ در آغل
تو چوپان نیستی، بهر تو عنوانست چوپانی
قماش خود ندانم با چه تار و پود می بافی
نه زربفتی، نه دیبایی، نه کرباسی، نه کتانی
برای شستشوی جان ز شوخ و ریم آلایش
ز علم و تربیت بهتر چه صابونی، چه اشنانی
ز جوی علم، دل را آب ده تا بر لب جویی
ز خوان عقل، جان را سیر کن تا بر سر خوانی
روان ناشتا را کشت ناهاری و مسکینی
تو گه در پرسش آبی و گه در فکرت نانی
بیا کندند بارت تا نینگاری که بی توشی
گران کردند سنگت تا نپنداری که ارزانی
ز آلایش نداری باک تا عقلست معیارت
سبکساری نبینی تا درین فرخنده میزانی
چرا با هزل و مستی بگذرانی زندگانی را
چرا مستی کنی و هوشیاران را بخندانی
به غیر از درگه اخلاص، بر هر درگهی خاکی
به غیر از کوچه ی توفیق، در هر کو به جولانی
به صحرای وجود اندر، بود صد چشمه ی حیوان
گناه کیست چون هرگز نمی نوشی و عطشانی
برای غرق گشتن اندرین دریا نیفتادی
مکن فرصت تبه، غواص مروارید و مرجانی
همی اهریمنان را بدسرشت و پست مینامی
تو با این بدسگالیها کجا بهتر ازیشانی
ندیدی لاشه های مطبخ خونین شهرت را
اگر دیدی، چرا بر سفره اش هر روز مهمانی
نکو کارت چرا دانند، بدرای و بداندیشی
سبکبارت چرا خوانند، زیر بار عصیانی
به تیغ مردم آزاری چرا دل را بفرسایی
برای پیکر خاکی چرا جان را برنجانی
دبیری و دبیر بی کتاب و خط و املایی
هژبری و هژبر بیدل و چنگال و دندانی
کجا با تندباد زندگی دانی در افتادن
تو مسکین کز نسیم اندکی چون بید لرزانی
درین گلزار نتوانی نشستن جاودان، پروین
همان به تا که بنشستی، نهالی چند بنشانی
معنی بیتهای نخستین
اگر روی طلب زآیینه ی معنی نگردانی / فساد از دل فروشویی، غبار از جان برافشانی
اگر به آینهٔ معنا و حقیقت روی نیاوری، آلودگی را از دل میشویی و غبار را از جان میزدایی.
هنر شد خواسته، تمییز بازار و تو بازرگان / طمع زندان شد و پندار زندانبان، تو زندانی
هنر و فضیلت به کالایی برای خریدوفروش تبدیل شده و تو مانند بازرگانی؛ طمع زندان و خیال و پندار زندانبان آن است و تو در این زندان گرفتار شدهای.
یکی دیوار ناستوار بی پایه ست خود کامی / اگر بادی وزد، ناگه گذارد رو به ویرانی
خودکامگی مانند دیواری سست و بیپایه است که با وزیدن اندک بادی ناگهان رو به نابودی میگذارد.
درین دریا بسی کشتی برفت و گشت ناپیدا / تو را اندیشه باید کرد زین دریای طوفانی
در این دریای طوفانی، کشتیهای بسیاری نابود و ناپدید شدهاند؛ پس باید دربارهٔ خطرهای این دریای زندگی بیندیشی.
به چشم از معرفت نوری بیفزای، ار نه بی چشمی / به جان از فضل و دانش جامه ای پوش، ار نه بی جانی
با کسب معرفت به چشم دل خود روشنایی ببخش، و با فضل و دانش جانت را بیارای؛ وگرنه از حقیقت بیبهره و همچون نابینایان و مردگان خواهی بود.
به کس مپسند رنجی کز برای خویش نپسندی / به دوش کس منه باری که خود بردنش نتوانی
برای دیگران رنجی را نخواه که برای خود نمیخواهی، و باری را بر دوش کسی مگذار که خود توان حمل کردنش را نداری.
قناعت کن اگر در آرزوی گنج قارونی / گدای خویش باش ار طالب ملک سلیمانی
اگر آرزوی گنج قارون داری، به قناعت روی آور؛ و اگر خواهان پادشاهی سلیمان هستی، در برابر خداوند نیازمند و فروتن باش.
مترس از جانفشانی گر طریق عشق می پویی / چو اسماعیل باید سر نهادن روز قربانی
اگر در راه عشق گام میگذاری، از فدا کردن جان نترس؛ زیرا در روز فداکاری باید مانند اسماعیل آمادهٔ سر نهادن باشی.
به نرد زندگانی مهره های وقت و فرصت را / همه یکباره می بازی، نه می پرسی، نه می دانی
در بازی زندگی، مهرههای وقت و فرصت خود را یکباره از دست میدهی، بیآنکه چیزی بپرسی یا از پیامد آن آگاه باشی.
تو را پاک آفرید ایزد، ز خود شرمت نمی آید / که روزی پاک بودستی، کنون آلوده دامانی
خداوند تو را پاک آفریده است؛ آیا از خود شرم نمیکنی که زمانی پاک بودی اما اکنون دامنت به گناه آلوده شده است؟
از آن رو می پذیری ژاژخایی های شیطان را / که هرگز دفتر پاک حقیقت را نمی خوانی
سخنان بیهوده و فریبهای شیطان را میپذیری، زیرا هرگز کتاب پاک حقیقت را نمیخوانی و با آن آشنا نیستی.
مخوان جز درس عرفان تا که از رفتار و گفتارت / بداند دیو کز شاگردهای این دبستانی
جز درس شناخت و معرفت الهی نیاموز، تا شیطان از رفتار و گفتارت دریابد که از شاگردان این مکتب هستی.
چه زنگی میتوان از دل ستردن با سیه رایی / چه کاری می توان از پیش بردن با تن آسانی
با اندیشهٔ تیره و بدخواهی چگونه میتوان زنگار دل را زدود؟ و با تنپروری و سستی چگونه میتوان کاری را پیش برد؟
درین ره پیشوایان تو دیوانند و گمراهان / سمند خویش را هر جا که می خواهند میرانی
در این راه، پیشوایان تو دیوان و گمراهاناند و تو مرکب خویش را هر جا که آنان بخواهند میرانی.
مزن جز خیمه ی علم و هنر، تا سر برافرازی / مگو جز راستی، تا گوش اهریمن بپیچانی
جز در سرزمین علم و هنر اقامت مکن تا سربلند شوی، و جز سخن راست مگو تا شیطان را ناکام و خشمگین کنی.
ز بدکاری قبا کردی و از تلبیس پیراهن / بسی زیبنده تر بود از قبای ننگ، عریانی
از بدکاری برای خود قبایی و از فریبکاری پیراهنی ساختهای؛ در چنین حالتی، برهنه بودن بسیار بهتر از پوشیدن لباس ننگ و رسوایی است.
همی کندی در و دیوار بام قلعه ی جان را / یکی روزش نکردی چون نگهبانان نگهبانی
پیوسته در و دیوار قلعهٔ جان خود را ویران میکنی، اما حتی یک روز هم مانند نگهبانی از آن مراقبت نکردهای.
ز خودبینی سیه کردی دل بیغش، ز خودبینی / ز نادانی درافتادی درین آتش، ز نادانی
بر اثر خودبینی، دل پاک و بیآلایش خود را تیره کردی و از روی نادانی در این آتش فتنه و گمراهی افتادی.
چرا در کارگاه مردمی بی مایه و سودی / چرا از آفتاب علم چون خفاش پنهانی
چرا در کارگاه انسانیت بیمایه و بیفایدهای؟ و چرا مانند خفاش از روشنایی علم و دانش پنهان میشوی؟
معنی بیتهای میانی
چه می بافی پرند و پرنیان در دوک نخ ریسی / چه می خواهی درین تاریک شب زین تیه ظلمانی
در این جهان تاریک و سرگردان، چه چیز ارزشمندی میبافی و چه میخواهی به دست آوری؟
عصا را اژدها بایست کردن، شعله را گلزار / تو با دعوی گه ابراهیم و گاهی پور عمرانی
تو باید مانند معجزهٔ موسی، عصا را اژدها و آتش را گلستان کنی؛ اما گاهی ادعای ابراهیم بودن و گاهی ادعای عمرانی بودن داری.
چرا تا زر و داروییت هست از درد بخروشی / چرا تا دست و بازوییت هست از کار وامانی
چرا تا زمانی که ثروت و امکانات داری از درد و رنج شکایت میکنی، و تا وقتی توان و نیرو داری از کار کردن بازمیمانی؟
چو زرع و خوشه داری، از چه معنی خوشه چینستی / چو اسب و توشه داری، از چه اندر راه حیرانی
وقتی کشتزار و محصول داری، چرا خود را نیازمند و خوشهچین میدانی؟ و وقتی مرکب و توشه داری، چرا در راه سرگردانی؟
چه کوشی بهر یک گوهر به کان تیره ی هستی / تو خود هم گوهری گر تربیت یابی و هم کانی
چرا برای یافتن یک گوهر در معدن تاریک هستی تلاش میکنی؟ خودت نیز اگر تربیت شوی، هم گوهر هستی و هم معدن گوهر.
تو خواهی دردها درمان کنی، اما به بی دردی / تو خواهی صعب ها آسان کنی، اما به آسانی
میخواهی دردها را درمان کنی، بیآنکه رنجی را تحمل کنی؛ و میخواهی دشواریها را آسان سازی، بیآنکه خود سختی بکشی.
بیابانیست تن، پر سنگلاخ و ریگ سوزنده / سرابت می فریبد تا مقیم این بیابانی
تن مانند بیابانی پر از سنگلاخ و شن سوزان است و سراب تو را فریب میدهد تا در این بیابان ماندگار شوی.
چو نورت تیرگی ها را منور کرد، خورشیدی / چو در دل پرورانیدی گل معنی، گلستانی
اگر نورت تاریکیها را روشن کند، مانند خورشیدی؛ و اگر در دل خود گل معنا بپرورانی، مانند گلستانی.
خرابی های جان را با یکی تغییر معماری / خسارت های تن را با یکی تدبیر تاوانی
با یک تغییر و اصلاح اساسی، ویرانیهای جان را آباد کن و با تدبیری درست، زیانهای جسم را جبران ساز.
به نور افزای، ناید هیچگاه از نور تاریکی / به نیکی کوش، هرگز ناید از نیکی پشیمانی
بر روشنایی بیفزا، زیرا تاریکی هرگز از نور پدید نمیآید؛ و به نیکی بپرداز، زیرا انسان از کار نیک هرگز پشیمان نمیشود.
تو اندر دکه ی دانش خریداری و دلالی / تو اندر مزرع هستی کشاورزی و دهقانی
در بازار دانش، هم خریدار و هم واسطهای؛ و در مزرعهٔ هستی، کشاورز و صاحب کشتوکاری.
مکن خود را غبار از صرصر جهل و هوی و کین / درین جمعیت گمره نیابی جز پریشانی
خود را با گردباد جهل، هوس و کینه آلوده مکن؛ زیرا در میان این گروه گمراه، جز آشفتگی و پریشانی نخواهی یافت.
همی مردم بیازاری و جای مردمی خواهی / همی در هم کشی ابروی، چون گویند ثعبانی
مردم را آزار میدهی، اما میخواهی در جایگاه انسانیت باشی؛ و هرگاه از مار سخن میگویند، از ترس ابرو درهم میکشی.
چو پتک ار زیردستان را بکوبی و نیندیشی / رسد روزی که بینی چرخ پتکست و تو سندانی
اگر مانند پتک بر زیردستان فرود آیی و نیندیشی، روزی خواهد رسید که ببینی روزگار پتک است و تو سندان.
چو شمع حق برافروزند و هر پنهان شود پیدا / تو دیگر کی توانی عیب کار خود بپوشانی
هنگامی که چراغ حق روشن شود و همهٔ پنهانیها آشکار گردد، دیگر چگونه میتوانی عیبهای خود را پنهان کنی؟
عوامت دست می بوسند و تو پابند سالوسی / خواصت شیر می خوانند و تو از گربه ترسانی
عوام دستت را میبوسند و تو گرفتار ریاکاری هستی؛ خواص تو را شیر مینامند، در حالی که از گربهای بیش نمیترسی.
تو را فرقان دبیرستان اخلاق و معالی شد / چرا چون طفل کودن زین دبیرستان گریزانی
قرآن برای تو مدرسهٔ اخلاق و فضایل شده است؛ پس چرا مانند کودکی نادان از این مدرسه میگریزی؟
نگردد با تو تقوی دوست، تا همکاسه ی آزی / نباشد با تو دین انباز، تا انباز شیطانی
تقوا با تو دوست نمیشود، تا زمانی که طمع همکاسهٔ توست؛ و دین با تو همراه نمیگردد، تا وقتی که شیطان شریک تو باشد.
به دانش نیستی نام آور و منعم به دیناری / به معنی نیستی آزاده و عارف به عنوانی
در دانش نامآور نیستی و با یک دینار خود را توانگر مینمایی؛ در معنا آزاد و عارف نیستی و تنها به عنوان و نام بسنده کردهای.
تو تصویر و هوی نقاش و خودکامی نگارستان
تو تنها تصویری هستی که هوس نقاش آن و خودکامگی نگارستان آن است؛ یعنی شخصیتت را امیال و خودخواهی شکل دادهاند.
معنی بیتهای پایانی
از آن رو گه سپیدی، گه سیاهی، گاه الوانی / جز آلایش چه زاید زین زبونی و سیه رایی
از این روش و رفتار گاه سفید و پاک، گاه سیاه و گاه رنگارنگ، جز آلودگی و پلیدی چه چیزی پدید میآید؟
جز اهریمن کرا افتد پسند این خوی حیوانی / پلنگ اندر چرا خور، یوز در ره، گرگ در آغل
جز اهریمن چه کسی این خوی حیوانی را میپسندد؟ در این وضعیت، پلنگ در چراگاه، یوز در راه و گرگ در آغل است؛ یعنی همهچیز نابسامان و در جای نادرست قرار گرفته است.
تو چوپان نیستی، بهر تو عنوانست چوپانی / قماش خود ندانم با چه تار و پود می بافی
تو در حقیقت چوپان نیستی و چوپانی فقط عنوانی برای توست؛ نمیدانم جامه و شخصیت خود را با چه تار و پودی میبافی.
نه زربفتی، نه دیبایی، نه کرباسی، نه کتانی / برای شستشوی جان ز شوخ و ریم آلایش
جامهات نه زربفت است، نه دیبا، نه کرباس و نه کتان؛ برای پاک کردن جان از چرک و آلودگی باید چارهای اندیشید.
ز علم و تربیت بهتر چه صابونی، چه اشنانی / ز جوی علم، دل را آب ده تا بر لب جویی
برای شستوشوی جان، چیزی بهتر از دانش و تربیت وجود ندارد؛ دل خود را از چشمهسار علم سیراب کن تا به سرچشمه دانش نزدیک شوی.
ز خوان عقل، جان را سیر کن تا بر سر خوانی / روان ناشتا را کشت ناهاری و مسکینی
جان را از سفره خرد بهرهمند و سیراب کن تا شایسته حضور بر سفرههای ارزشمند شوی؛ روح گرسنه و بیبهره، بر اثر محرومیت و ناداری ناتوان میشود.
تو گه در پرسش آبی و گه در فکرت نانی / بیا کندند بارت تا نینگاری که بی توشی
تو گاهی در جستوجوی آب و گاهی در اندیشه نان هستی؛ بیا تا بار مسئولیتت را سبک کنیم، مبادا گمان کنی توان و نیرویی نداری.
گران کردند سنگت تا نپنداری که ارزانی / ز آلایش نداری باک تا عقلست معیارت
سنگ وجودت را سنگین و ارزشمند کردند تا تصور نکنی بیارزشی؛ تا زمانی که عقل معیار سنجش توست، از آلودگی هراسی نداری.
سبکساری نبینی تا درین فرخنده میزانی / چرا با هزل و مستی بگذرانی زندگانی را
در این ترازوی مبارک، سبکسری و بیارزشی نخواهی دید؛ پس چرا زندگی را با شوخیهای بیهوده و مستی سپری میکنی؟
چرا مستی کنی و هوشیاران را بخندانی / به غیر از درگه اخلاص، بر هر درگهی خاکی
چرا مست و غافل میشوی و خردمندان را به تو میخندانی؟ در برابر هر دری جز درگاه اخلاص، سر فرود آورده و خاکساری کن.
به غیر از کوچه ی توفیق، در هر کو به جولانی / به صحرای وجود اندر، بود صد چشمه ی حیوان
جز در راه کامیابی و توفیق، در هر کوی و برزن به بیهودگی جولان میدهی؛ در پهنه وجود، صدها چشمه زندگی و جاودانگی جاری است.
گناه کیست چون هرگز نمی نوشی و عطشانی / برای غرق گشتن اندرین دریا نیفتادی
اگر با وجود تشنگی هرگز از آن چشمهها نمینوشی، گناه از کیست؟ برای غرق شدن در این دریای معرفت و زندگی، خود را به آن نسپردهای.
مکن فرصت تبه، غواص مروارید و مرجانی / همی اهریمنان را بدسرشت و پست مینامی
فرصت را تباه نکن؛ تو میتوانی غواص دریای مروارید و مرجان باشی. پیوسته اهریمنان را بدسرشت و فرومایه میخوانی.
تو با این بدسگالیها کجا بهتر ازیشانی / ندیدی لاشه های مطبخ خونین شهرت را
اما تو با این بداندیشیها چگونه از آنان بهتری؟ آیا لاشههای قربانیان آشپزخانه خونین شهرت و قدرت را ندیدهای؟
اگر دیدی، چرا بر سفره اش هر روز مهمانی / نکو کارت چرا دانند، بدرای و بداندیشی
اگر آن لاشهها را دیدهای، چرا هر روز بر سر سفره آن میهمان میشوی؟ چگونه تو را نیکوکار میدانند، در حالی که بدرفتار و بداندیشی؟
سبکبارت چرا خوانند، زیر بار عصیانی / به تیغ مردم آزاری چرا دل را بفرسایی
چرا تو را سبکبار مینامند، در حالی که زیر بار گناه و نافرمانی هستی؟ چرا با شمشیر مردمآزاری دل خود را فرسوده میکنی؟
برای پیکر خاکی چرا جان را برنجانی / دبیری و دبیر بی کتاب و خط و املایی
چرا برای آسایش جسم خاکی، جان خود را آزار میدهی؟ ادعای دبیری داری، اما دبیر بیکتاب و بیخط و املا هستی.
هژبری و هژبر بیدل و چنگال و دندانی / کجا با تندباد زندگی دانی در افتادن
ادعای پهلوانی و فرمانروایی داری، اما مانند شیر بیدل، تنها چنگال و دندان نشان میدهی؛ چگونه میخواهی با تندباد زندگی مبارزه کنی؟
تو مسکین کز نسیم اندکی چون بید لرزانی / درین گلزار نتوانی نشستن جاودان، پروین
تو بیچارهای که از نسیمی اندک مانند بید میلرزی؛ ای پروین، در این گلزار دنیا نمیتوانی برای همیشه بمانی.
همان به تا که بنشستی، نهالی چند بنشانی
پس بهتر است تا زمانی که در این جهان هستی، چند نهال نیکوکاری و یادگار ارزشمند بکاری.
تفسیر کلی
شاعر انسان را به روی آوردن به حقیقت درونی و زدودن غبارهای اخلاقی و فکری از جان دعوت میکند. در این شعر، هنر و دانایی ارزشهایی والا هستند که نباید در بازار سودجویی و طمع گرفتار شوند؛ زیرا آزمندی و پندار، انسان را به زندانی برای خویشتن تبدیل میکنند. کامیابیِ خودخواهانه همچون دیواری بیپایه و ناپایدار است که با اندک حادثهای فرو میریزد. زندگی نیز به دریایی طوفانی تشبیه شده است و شاعر با تأکید بر اندیشه و دوراندیشی، انسان را از غفلت و گمکردن راه نجات برحذر میدارد.



