صاحب نظر نباشد در بند نیک نامی

معنی بیت‌های شعر

صاحب نظر نباشد در بند نیک نامی / خاصان خبر ندارند از گفت و گوی عامی

انسانِ صاحب بصیرت دل‌بستهٔ خوش‌نامی و شهرت نیست؛ و برگزیدگان و اهل معرفت به سخنان و داوری‌های مردم عامی توجهی ندارند.

ای نقطه سیاهی بالای خط سبزش / خوش دانه‌ای ولیکن بس بر کنار دامی

ای خال سیاه که بر خط سبزگونِ چهره‌ات نشسته‌ای، بسیار زیبا و دل‌فریبی؛ اما همچون دانه‌ای خوش‌نما هستی که در کنار دام قرار گرفته است و عاشق را گرفتار می‌کند.

حور از بهشت بیرون ناید تو از کجایی / مه بر زمین نباشد تو ماه رخ کدامی

حوریان از بهشت بیرون نمی‌آیند؛ پس تو از کجا آمده‌ای؟ ماه در زمین وجود ندارد؛ پس تو کدام ماه‌رویی هستی که بر زمین آمده‌ای؟

دیگر کسش نبیند در بوستان خرامان / گر سرو بوستانت بیند که می‌خرامی

اگر سروِ بوستان، شیوهٔ راه رفتن و خرامیدن تو را ببیند، دیگر هیچ‌کس به سرو توجه نخواهد کرد و آن را نخواهد دید.

بدر تمام روزی در آفتاب رویت / گر بنگرد بیارد اقرار ناتمامی

اگر ماهِ کامل روزی به چهرهٔ درخشان تو نگاه کند، به ناقص بودن و بی‌کمالی خود اعتراف خواهد کرد.

طوطی شکر شکستن دیگر روا ندارد / گر پسته‌ات ببیند وقتی که در کلامی

اگر طوطی، هنگام سخن گفتنت، دهان پسته‌مانند و شیرین تو را ببیند، دیگر به شیرین‌گویی خود نمی‌بالد و از گفتن بازمی‌ماند.

در حسن بی‌نظیری در لطف بی نهایت / در مهر بی ثباتی در عهد بی دوامی

در زیبایی بی‌همتایی و در مهربانی و لطافت بی‌پایانی؛ اما در عشق و محبت پایدار نیستی و به پیمان خود وفادار نمی‌مانی.

لایقتر از امیری در خدمتت اسیری / خوشتر ز پادشاهی در حضرتت غلامی

اسیر و خدمتگزار بودن در خدمت تو از امیر بودن شایسته‌تر است؛ و غلامی در حضور تو از پادشاهی دلپذیرتر و باارزش‌تر است.

ترک عمل بگفتم ایمن شدم ز عزلت / بی چیز را نباشد اندیشه از حرامی

از کوشش و عمل دست کشیدم و از رنج گوشه‌گیری آسوده شدم؛ زیرا کسی که چیزی ندارد، از دزدیده شدن مال حرام نیز نگرانی ندارد.

فردا به داغ دوزخ ناپخته‌ای بسوزد / کامروز آتش عشق از وی نبرد خامی

کسی که امروز آتش عشق او را پخته و کامل نکرده است، فردا با داغ و آتش دوزخ خواهد سوخت؛ زیرا از عشق بهره‌ای نبرده و همچنان خام مانده است.

هر لحظه سر به جایی بر می‌کند خیالم / تا خود چه بر من آید زین منقطع لگامی

خیال و اندیشه‌ام هر لحظه به سویی می‌رود و از اختیارم خارج می‌شود؛ نمی‌دانم سرانجام از این گسیختگی و بی‌مهاری چه بر سرم خواهد آمد.

سعدی چو ترک هستی گفتی ز خلق رستی / از سنگ غم نباشد بعد از شکسته جامی

ای سعدی، وقتی از خودپرستی و دلبستگی به هستیِ خویش دست کشیدی، از مردم و قضاوت آنان رها شدی؛ پس از آنکه جامِ وجودت شکسته و نیستیِ خویش را پذیرفته‌ای، دیگر سنگینی و اندوهی باقی نمی‌ماند.