تو خود به صحبت امثال ما نپردازی

معنی بیت‌های شعر

تو خود به صحبت امثال ما نپردازی / نظر به حال پریشان ما نیندازی

تو خودت به همنشینی با کسانی مانند من نمی‌پردازی و به حال آشفته و پریشان من توجهی نمی‌کنی.

وصال ما و شما دیر متفق گردد / که من اسیر نیازم تو صاحب نازی

دیدار و وصال من و تو دیر فراهم می‌شود؛ زیرا من گرفتار نیاز و خواستارم، اما تو بی‌نیاز و نازکننده‌ای.

کجا به صید ملخ همتت فرو آید / بدین صفت که تو باز بلندپروازی

با این بلندپروازی و همت بلندی که داری، چگونه ممکن است به شکار موجود کوچکی مانند ملخ رضایت دهی؟

به راستی که نه همبازی تو بودم من / تو شوخ دیده مگس بین که می‌کند بازی

به‌راستی من در شأن و اندازهٔ همبازی تو نبودم؛ ای زیباروی شوخ‌چشم، ببین که چگونه مگس با تو بازی می‌کند.

ز دست ترک ختایی کسی جفا چندان / نمی‌برد که من از دست ترک شیرازی

هیچ‌کس از دست ترک ختایی به اندازه‌ای که من از دست آن ترک شیرازی جفا دیده‌ام، رنج و ستم نمی‌برد.

و گر هلاک منت درخور است باکی نیست / قتیل عشق شهید است و قاتلش غازی

اگر کشته شدن به دست تو سزاوار من باشد، باکی ندارم؛ زیرا کسی که در راه عشق کشته شود شهید است و قاتل او نیز پیروز و سرافراز به شمار می‌آید.

کدام سنگدل است آن که عیب ما گوید / گر آفتاب ببینی چو موم بگدازی

چه کسی می‌تواند آن‌قدر سنگدل باشد که از ما عیب‌جویی کند؟ تو چنان آفتاب درخشانی هستی که اگر دیده شوی، همهٔ سختی‌ها و عیب‌ها را مانند موم آب می‌کنی.

میسرت نشود سر عشق پوشیدن / که عاقبت بکند رنگ روی غمازی

برای تو ممکن نیست راز عشق را پنهان کنی؛ زیرا سرانجام رنگ چهره‌ات رازت را آشکار خواهد کرد.

چه جرم رفت که با ما سخن نمی‌گویی / چه دشمنیست که با دوستان نمی‌سازی

چه گناهی از من سر زده است که با من سخن نمی‌گویی؟ با دوستانت چه دشمنی داری که با آنان سازگاری و مهربانی نمی‌کنی؟

من از فراق تو بیچاره سیل می‌رانم / مثال ابر بهار و تو خیل می‌تازی

من از دوری تو مانند ابر بهاری سیل اشک جاری می‌کنم، اما تو بی‌اعتنا و شتابان از من دور می‌شوی.

هنوز با همه بدعهدیت دعاگویم / که گر به قهر برانی به لطف بنوازی

با وجود همهٔ پیمان‌شکنی‌ها و بی‌وفایی‌هایت، هنوز برایت دعا می‌کنم؛ زیرا امید دارم اگر از روی خشم مرا برانی، سرانجام با لطف و مهربانی با من رفتار کنی.

تو همچو صاحب دیوان مکن که سعدی را / به یک ره از نظر خویشتن بیندازی

مانند صاحب‌منصبان و قدرتمندان رفتار نکن که سعدی را یکباره از نظر و توجه خود دور بیندازی.