برخیز که می‌رود زمستان

معنی بیت‌های شعر

برخیز که می‌رود زمستان
بگشای در سرای بستان

برخیز که زمستان رو به پایان است؛ درِ باغ را بگشا.

نارنج و بنفشه بر طبق نه
منقل بگذار در شبستان

نارنج و گل‌های بنفشه را در سینی بچین و در شبستان منقل بگذار.

وین پرده بگوی تا به یک بار
زحمت ببرد ز پیش ایوان

این نغمه و آهنگ را بنواز تا یکباره رنج و سختی زمستان از برابر ایوان برطرف شود.

برخیز که باد صبح نوروز
در باغچه می‌کند گل افشان

برخیز که نسیم صبح نوروز در باغچه گل می‌افشاند و گل‌ها را شکوفا می‌کند.

خاموشی بلبلان مشتاق
در موسم گل ندارد امکان

در فصل گل، بلبلان شیفته نمی‌توانند خاموش بمانند.

آواز دهل نهان نماند
در زیر گلیم و عشق پنهان

همان‌گونه که صدای دهل را نمی‌توان زیر گلیم پنهان کرد، عشق نیز قابل پنهان کردن نیست.

بوی گل بامداد نوروز
و آواز خوش هزاردستان

بوی گل در بامداد نوروز و آواز دل‌انگیز بلبلان همه‌جا را فراگرفته است.

بس جامه فروخته‌ست و دستار
بس خانه که سوخته‌ست و دکان

چه بسیار کسانی که در راه عشق جامه و دستار خود را فروخته‌اند و چه بسیار خانه‌ها و دکان‌هایی که در آتش عشق سوخته‌اند.

ما را سر دوست بر کنار است
آنک سر دشمنان و سندان

سرِ دوست ما در امان و برکنار است؛ اما سرِ دشمنان او همچون چیزی بر سندانِ ضربه و آسیب قرار دارد.

چشمی که به دوست برکند دوست
بر هم ننهد ز تیرباران

هرکس با چشم بد به دوست بنگرد، دوست او را از تیرهای خشم و حمله در امان نمی‌گذارد.

سعدی چو به میوه می‌رسد دست
سهل است جفای بوستانبان

سعدی، هنگامی که دست آدمی به میوه می‌رسد، تحمل آزار و سخت‌گیری باغبان آسان است.