عهد کردیم که بی دوست به صحرا نرویم

معنی بیت‌های شعر

عهد کردیم که بی دوست به صحرا نرویم
بی تماشاگه رویش به تماشا نرویم

پیمان بسته‌ایم که بدون یار به صحرا نرویم و بدون دیدن چهره‌اش به گردش و تماشا نپردازیم.

بوستان خانه عیش است و چمن کوی نشاط
تا مهیا نبود عیش مهنا نرویم

بوستان جای شادی و چمنزار محل نشاط است؛ اما تا اسباب شادی دلپذیر فراهم نباشد، به آنجا نمی‌رویم.

دیگران با همه کس دست در آغوش کنند
ما که بر سفره خاصیم به یغما نرویم

دیگران با هر کسی صمیمی و هم‌آغوش می‌شوند؛ اما ما که بر سر سفره خاص محبوب نشسته‌ایم، نباید مانند غارتگران به دیگران روی آوریم.

نتوان رفت مگر در نظر یار عزیز
ور تحمل نکند زحمت ما تا نرویم

جز با اجازه و رضایت یار عزیز نمی‌توانیم جایی برویم؛ و اگر او حضور و زحمت ما را نپسندد، باز هم از نزد او نمی‌رویم.

گر به خواری ز در خویش براند ما را
به امیدش بنشینیم و به درها نرویم

اگر یار ما را با خواری از درِ خانه‌اش براند، باز به امید او همان‌جا می‌نشینیم و برای یافتن پناه یا محبوبی دیگر به درِ خانه‌های دیگر نمی‌رویم.

گر به شمشیر احبا تن ما پاره کنند
به تظلم به در خانه اعدا نرویم

اگر دوستان و محبوبان ما را با شمشیر پاره‌پاره کنند، برای دادخواهی به درِ خانه دشمنان نمی‌رویم و از آنان یاری نمی‌خواهیم.

پای گو بر سر و بر دیده ما نه چو بساط
که اگر نقش بساطت برود ما نرویم

«

به درشتی و جفا روی مگردان از ما
که به کشتن برویم از نظرت یا نرویم

با تندی و ستم از ما روی برنگردان؛ زیرا اگر هم ما را بکشی، باز از نگاه و آستان تو روی نمی‌گردانیم.

سعدیا شرط وفاداری لیلی آن است
که اگر مجنون گویند به سودا نرویم

ای سعدی، شرط وفاداری به لیلی این است که حتی اگر مردم ما را دیوانه و سودازده بخوانند، از عشق او دست نکشیم و از راه وفاداری بیرون نرویم.