شکست عهد مودت نگار دلبندم

مقدمه و فضای کلی

این غزل سعدی در فضای اندوه و گلایه از گسستن عهد محبت و بی‌وفایی یار شکل گرفته است. شاعر با زبانی عاطفی، شکستن پیمان و بریدن مهر معشوق را به تصویر می‌کشد و از رنج دوری و سستی پیوند سخن می‌گوید. فضای کلی شعر آمیخته‌ای از دل‌شکستگی، وفاداری عاشقانه و حسرتِ از دست رفتن محبت است.

معنی بیت‌های شعر

شکست عهد مودت نگار دلبندم / برید مهر و وفا یار سست پیوندم

یار عزیز و محبوبم پیمان دوستی را شکست و معشوق سست‌پیمانم رشتهٔ مهر و وفاداری را برید.

به خاک پای عزیزان که از محبت دوست / دل از محبت دنیا و آخرت کندم

به خاک پای عزیزان سوگند که به سبب عشق آن دوست، از دلبستگی به دنیا و آخرت دست شسته‌ام.

تطاولی که تو کردی به دوستی با من / من آن به دشمن خون‌خوار خویش نپسندم

ستم و بی‌مهری‌ای را که تو در حق من، به نام دوستی، روا داشتی، حتی برای دشمن خون‌خوار خود نیز نمی‌پسندم.

اگر چه مهر بریدی و عهد بشکستی / هنوز بر سر پیمان و عهد و سوگندم

اگرچه تو محبت را قطع کردی و پیمانت را شکستی، من هنوز بر عهد و پیمان و سوگندی که با تو بسته‌ام استوارم.

بیار ساقی سرمست جام باده عشق / بده به رغم مناصح که می‌دهد پندم

ای ساقی سرمست، جام شراب عشق را بیاور و برخلاف خواست اندرزگویانی که مرا نصیحت می‌کنند، آن را به من بنوشان.

من آن نیم که پذیرم نصیحت عقلا / پدر بگوی که من بی‌حساب فرزندم

من کسی نیستم که اندرز خردمندان را بپذیرم؛ به پدرم بگو که من فرزندی بی‌پروا و بی‌حساب‌وکتابم.

به خاک پای تو سوگند و جان زنده دلان / که من به پای تو در مردن آرزومندم

به خاک پای تو و به جان عاشقان سوگند که آرزو دارم در راه تو جان ببازم.

بیا بیا صنما کز سر پریشانی / نماند جز سر زلف تو هیچ پابندم

بیا، ای بت و معشوق من؛ زیرا از شدت پریشانی، جز گیسوی تو چیزی برای وابسته ماندن و آرام گرفتن ندارم.

به خنده گفت که سعدی از این سخن بگریز / کجا روم که به زندان عشق دربندم

معشوق با خنده گفت: سعدی، از این سخن و این عشق بگریز؛ اما سعدی پاسخ می‌دهد که کجا بروم، در حالی که در زندان عشق گرفتار و بسته شده‌ام؟

نتیجه‌گیری

سعدی در این غزل از بی‌وفایی یار و رنج شکستن عهد می‌گوید، اما با وجود همه جفای او، همچنان بر پیمان خویش استوار می‌ماند و وفاداری را بر انتقام و کینه ترجیح می‌دهد.