من ایستاده‌ام اینک به خدمتت مشغول

معنی بیت‌های شعر

من ایستاده‌ام اینک به خدمتت مشغول / مرا از آن چه که خدمت قبول یا نه قبول

اکنون در خدمت تو ایستاده‌ام و سرگرم فرمان‌برداری از تو هستم؛ برای من تفاوتی ندارد که خدمتم را بپذیری یا نپذیری.

نه دست با تو درآویختن نه پای گریز / نه احتمال فراق و نه اختیار وصول

نه توان ستیز و مخالفت با تو را دارم و نه امکان گریختن؛ نه طاقت دوری از تو را دارم و نه اختیار رسیدن به تو.

کمند عشق نه بس بود زلف مفتولت / که روی نیز بکردی ز دوستان مفتول

آیا زلف پیچیده و تاب‌دارت برای گرفتار کردن من در دام عشق کافی نبود که روی خود را نیز از دوستانت برگرداندی و مرا از خویش راندی؟

من آنم ار تو نه آنی که بودی اندر عهد / به دوستی که نکردم ز دوستیت عدول

من همچنان همانم که بودم، هرچند تو دیگر آن کسی نیستی که در گذشته بودی؛ به دوستی با تو وفادار ماندم و از راه محبتت روی نگرداندم.

ملامتت نکنم گر چه بی‌وفا یاری / هزار جان عزیزت فدای طبع ملول

هرچند یاری بی‌وفا هستی، تو را سرزنش نمی‌کنم؛ هزار جان عزیز من فدای خاطر آزرده و دل‌گرفته‌ات باد.

مرا گناه خود است ار ملامت تو برم / که عشق بار گران بود و من ظلوم جهول

اگر از سرزنش تو آزرده شوم، خودم گناهکارم؛ زیرا عشق بار سنگینی است و من نیز انسانی ستم‌پذیر و ناآگاه بوده‌ام.

گر آن چه بر سر من می‌رود ز دست فراق / علی التمام فروخوانم الحدیث یطول

اگر همه آنچه را که بر اثر دوری تو بر سرم می‌آید به‌طور کامل بازگو کنم، سخن بسیار طولانی خواهد شد.

ز دست گریه کتابت نمی‌توانم کرد / که می‌نویسم و در حال می‌شود مغسول

از شدت گریه نمی‌توانم نامه بنویسم؛ زیرا هرچه می‌نویسم، همان لحظه با اشک‌ها شسته و محو می‌شود.

من از کجا و نصیحت کنان بیهده گوی / حکیم را نرسد کدخدایی بهلول

من کجا و پند دادن به آن سخن‌گویان بیهوده‌گو کجا؟ انسان خردمند شایسته نیست که بهلولِ دیوانه را سرپرستی و تدبیر کند.

طریق عشق به گفتن نمی‌توان آموخت / مگر کسی که بود در طبیعتش مجبول

راه عشق با سخن و آموزش آموخته نمی‌شود؛ مگر آنکه عشق در سرشت و طبیعت شخص نهفته و سرشته شده باشد.

اسیر بند غمت را به لطف خویش بخوان / که گر به قهر برانی کجا شود مغلول

این اسیرِ بند غم خود را از روی لطف به نزد خویش فراخوان؛ زیرا اگر با خشم برانی‌اش، دیگر چه کسی گرفتار و بسته‌ی غم تو خواهد ماند؟

نه زور بازوی سعدی که دست قوت شیر / سپر بیفکند از تیغ غمزه مسلول

این شکستگی و تسلیم سعدی تنها از ناتوانی بازوی او نیست؛ حتی نیروی شیر نیز در برابر شمشیر برهنه‌ی غمزه‌ات سپر می‌افکند و تسلیم می‌شود.

پیام و مفهوم اصلی

پیام اصلی شعر، بیان دلدادگی عمیق و وفاداری بی‌چون‌وچرای عاشق به معشوق است؛ عاشق چنان در بند عشق گرفتار شده که نه توان گریز از فراق دارد و نه اختیار رسیدن به وصال، و حتی اگر معشوق مانند گذشته وفادار و مهربان نباشد، او همچنان بر پیمان دوستی استوار می‌ماند و از محبت خویش عدول نمی‌کند.