در مرد چو بد نگه کنی زن بینی

سعدی-رباعی شماره 198
در مرد چو بد نگه کنی زن بینی
حق باطل و نیکخواه دشمن بینی
نقش خود توست هر چه در من بینی
با شمع درآ که خانه روشن بینی
معنی بیتهای شعر
در مرد چو بد نگه کنی زن بینی / حق باطل و نیکخواه دشمن بینی
اگر به مرد از دید بد و نادرست نگاه کنی، او را همچون زن میبینی؛ و حق را باطل و خیرخواه را دشمن میپنداری.
نقش خود توست هر چه در من بینی / با شمع درآ که خانه روشن بینی
هرچه در من میبینی، بازتاب و تصویر خود توست؛ با چراغ بیا تا خانه را روشن و حقیقت را آشکار ببینی.
تفسیر کلی
این رباعی بر تأثیر نگاه و داوری انسان در شناخت دیگران تأکید میکند؛ هرکس با بدبینی بنگرد، حتی در مردانگی و نیکی نیز عیب و دشمنی میبیند. شاعر یادآور میشود که آنچه در دیگری مشاهده میکنیم، اغلب بازتاب صفات، ذهنیت و درون خود ماست. ازاینرو، پیش از قضاوت دیگران باید به اصلاح نگاه و خویشتن خویش پرداخت. تصویر شمع نیز نماد روشنایی خرد و بصیرت است که با حضور آن، حقیقت آشکار و خانه دل روشن میشود.



