گر آمدنم به خود بدی نامدمی


خیام-رباعی شماره 174
گر آمدنم به خود بدی نامدمی
ور نیز شدن به من بدی کی شدمی
به زان نبدی که اندر این دیر خراب
نه آمدمی نه شدمی نه بدمی
مقدمه و فضای کلی
این رباعی خیام با نگاهی اندیشناک، مسئلهٔ اختیار انسان و ناگزیری آمدن و رفتن از جهان را مطرح میکند. شاعر از ناتوانی آدمی در انتخاب آغاز و پایان زندگی سخن میگوید و جهان را همچون «دیر خراب»ی ناپایدار و فرسوده میبیند. فضای شعر آمیختهای از حیرت فلسفی، اندوه و تأمل در بیاختیاری انسان در برابر سرنوشت است.
معنی بیتهای شعر
گر آمدنم به خود بدی نامدمی
ور نیز شدن به من بدی کی شدمی
به زان نبدی که اندر این دیر خراب
نه آمدمی نه شدمی نه بدمی
اگر آمدن من به این دنیا به اختیار خودم بود، هرگز نمیآمدم؛ و اگر رفتن از این دنیا نیز به اختیار من بود، هرگز نمیرفتم. بهتر آن بود که در این جهان فرسوده نه میآمدم، نه میرفتم و نه اصلاً وجود میداشتم.



