دیگر ز شاخ سرو سهی بلبل صبور-همراه با معنی و تفسیر

دیگر ز شاخ سرو سهی بلبل صبور

---

حافظ-غزل شماره 254

 

دیگر ز شاخ سرو سهی بلبل صبور

گلبانگ زد که چشم بد از روی گل به دور

ای گل به شکر آنکه تویی پادشاه حسن

با بلبلان بیدل شیدا مکن غرور

از دست غیبت تو شکایت نمی‌کنم

تا نیست غیبتی نبود لذت حضور

گر دیگران به عیش و طرب خرمند و شاد

ما را غم نگار بود مایه ی سُرور

زاهد اگر به حور و قصور است امیدوار

ما را شرابخانه قصور است و یار حور

می خور به بانگ چنگ و مخور غصه ور کسی

گوید تو را که باده مخور گو هوالغفور

حافظ شکایت از غم هجران چه می‌کنی

در هجر وصل باشد و در ظلمت است نور

---

معنی بیت های نخستین

۱. دیگر ز شاخ سرو سهی بلبل صبور / گلبانگ زد که چشم بد از روی گل به دور:
حافظ می‌گوید: بلبل صبور (عاشق صبور) از شاخ سرو سهی (معشوق بلندقامت) گلبانگ (آواز) سر داد که چشم بد از روی گل (معشوق) دور بماند. او تأکید می‌کند که عاشقان صبور همیشه از معشوق خود محافظت می‌کنند. این بیت نشان‌دهنده‌ی محبت و حمایت عاشق از معشوق است.

۲. ای گل به شکر آنکه تویی پادشاه حسن / با بلبلان بیدل شیدا مکن غرور:
حافظ خطاب به گل (معشوق) می‌گوید: ای گل، به شکر اینکه تو پادشاه زیبایی هستی، با بلبلان بیدل شیدا (عاشقان دیوانه) غرور نکن. او تأکید می‌کند که معشوق نباید از زیبایی خود غرور کند و باید با عاشقان مهربان باشد. این بیت نشان‌دهنده‌ی انتقاد حافظ از غرور معشوق است.

۳. از دست غیبت تو شکایت نمی‌کنم / تا نیست غیبتی نبود لذت حضور:
حافظ می‌گوید: از غیبت تو (دوری از معشوق) شکایت نمی‌کنم، چرا که بدون غیبت، لذت حضور (دیدار معشوق) وجود ندارد. او تأکید می‌کند که درد هجران بخشی از لذت وصال است. این بیت نشان‌دهنده‌ی پذیرش درد هجران به عنوان بخشی از عشق است.

۴. گر دیگران به عیش و طرب خرمند و شاد / ما را غم نگار بود مایه ی سُرور:
حافظ می‌گوید: اگر دیگران از عیش و طرب (شادی و خوشی) خرم و شاد هستند، برای ما غم نگار (درد عشق) مایه‌ی سرور است. او تأکید می‌کند که درد عشق برای عاشقان لذت‌بخش است. این بیت نشان‌دهنده‌ی لذت عاشق از درد عشق است.

معنی بیت های پایانی

۵. زاهد اگر به حور و قصور است امیدوار / ما را شرابخانه قصور است و یار حور:
حافظ می‌گوید: اگر زاهد به حور (فرشتگان بهشتی) و قصور (قصرهای بهشتی) امیدوار است، برای ما شرابخانه قصور (بهشت) و یار حور (معشوق) است. او تأکید می‌کند که عشق و شراب برای او بهشت است. این بیت نشان‌دهنده‌ی بی‌اعتنایی حافظ به زهد و تقوا و توجه او به عشق و شراب است.

۶. می خور به بانگ چنگ و مخور غصه ور کسی / گوید تو را که باده مخور گو هوالغفور:
حافظ می‌گوید: شراب بنوش به همراه صدای چنگ و غصه نخور، حتی اگر کسی به تو بگوید که شراب نخور، بگو “هو الغفور” (خداوند بخشنده است). او تأکید می‌کند که لذت‌بردن از زندگی مهم‌تر از حرف‌های دیگران است. این بیت نشان‌دهنده‌ی بی‌اعتنایی حافظ به حرف‌های دیگران و اهمیت لذت‌بردن از زندگی است.

۷. حافظ شکایت از غم هجران چه می‌کنی / در هجر وصل باشد و در ظلمت است نور:
حافظ می‌گوید: ای حافظ، از غم هجران (دوری از معشوق) شکایت نکن، چرا که در هجران، وصال (دیدار معشوق) نهفته است و در تاریکی، نور وجود دارد. او تأکید می‌کند که درد هجران بخشی از راه رسیدن به وصال است. این بیت نشان‌دهنده‌ی امیدواری حافظ به وصال معشوق است.

---

تفسیر شعر

 

---

غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی

واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.