چو گل هر دم به بویت جامه در تن
حافظ-غزل شماره 389
چو گل هر دم به بویت جامه در تن
کنم چاک از گریبان تا به دامن
تنت را دید گل گویی که در باغ
چو مستان جامه را بدرید بر تن
من از دست غمت مشکل برم جان
ولی دل را تو آسان بردی از من
به قول دشمنان برگشتی از دوست
نگردد هیچکس با دوست دشمن
تنت در جامه چون در جام باده
دلت در سینه چون در سیم آهن
ببار ای شمع اشک از چشم خونین
که شد سوز دلت بر خلق روشن
مکن کز سینه‌ام آه جگرسوز
برآید همچو دود از راه روزن
دلم را مشکن و در پا مینداز
که دارد در سر زلف تو مسکن
چو دل در زلف تو بسته ست حافظ
بدین سان کار او در پا میفکن
معنی و تفسیر بیت های نخستین:
۱. چو گل هر دم به بویت جامه در تن / کنم چاک از گریبان تا به دامن
حافظ در این بیت بیان می‌کند که مانند گل، هر لحظه به بوی معشوق جامه‌اش را از گریبان تا دامن پاره می‌کند. این بیت نشان‌دهنده عشق شدید و بی‌قراری عاشق است.
۲. تنت را دید گل گویی که در باغ / چو مستان جامه را بدرید بر تن
حافظ در این بیت از معشوق سخن می‌گوید که گویی گل در باغ، تن او را دیده و مانند مستان جامه‌اش را پاره کرده است. این بیت نشان‌دهنده جذابیت معشوق و تأثیر آن بر طبیعت است.
۳. من از دست غمت مشکل برم جان / ولی دل را تو آسان بردی از من
حافظ در این بیت بیان می‌کند که او به دلیل غم معشوق به سختی جان می‌دهد، اما معشوق به راحتی دل او را برده است. این بیت نشان‌دهنده درد و رنج عاشق در برابر بی‌اعتنایی معشوق است.
۴. به قول دشمنان برگشتی از دوست / نگردد هیچکس با دوست دشمن
حافظ در این بیت بیان می‌کند که به قول دشمنان، تو از دوست برگشته‌ای، اما هیچکس با دوست دشمن نمی‌شود. این بیت نشان‌دهنده وفاداری عاشق به معشوق و بی‌اعتباری سخنان دشمنان است.
۵. تنت در جامه چون در جام باده / دلت در سینه چون در سیم آهن
حافظ در این بیت از معشوق سخن می‌گوید که تن او در جامه مانند باده در جام است و دل او در سینه مانند آهن در سیم است. این بیت نشان‌دهنده زیبایی و استواری معشوق است.
معنی و تفسیر بیت های پایانی:
۶. ببار ای شمع اشک از چشم خونین / که شد سوز دلت بر خلق روشن
حافظ در این بیت از شمع (نماد عاشق) می‌خواهد که اشک از چشم خونین خود بریزد، زیرا سوز دل او بر همه آشکار شده است. این بیت نشان‌دهنده درد و رنج عاشق است.
۷. مکن کز سینه‌ام آه جگرسوز / برآید همچو دود از راه روزن
حافظ در این بیت از معشوق می‌خواهد که کاری نکند که آه جگرسوز او مانند دود از راه روزن بیرون آید. این بیت نشان‌دهنده درد و رنج عاشق و ترس از آشکار شدن آن است.
۸. دلم را مشکن و در پا مینداز / که دارد در سر زلف تو مسکن
حافظ در این بیت از معشوق می‌خواهد که دل او را نشکند و در پا نیندازد، زیرا دل او در سر زلف معشوق جای گرفته است. این بیت نشان‌دهنده دل‌بستگی عاشق به معشوق است.
۹. چو دل در زلف تو بسته ست حافظ / بدین سان کار او در پا میفکن
حافظ در این بیت بیان می‌کند که دل او در زلف معشوق بسته شده است و از معشوق می‌خواهد که کار او را در پا نیفکند. این بیت نشان‌دهنده عشق و وفاداری عاشق است.
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.