نفس باد صبا مشک فشان خواهد شد

حافظ-غزل شماره 164
نفس باد صبا مشک فشان خواهد شد
عالم پیر دگرباره جوان خواهد شد
ارغوان جام عقیقی به سمن خواهد داد
چشم نرگس به شقایق نگران خواهد شد
این تطاول که کشید از غم هجران بلبل
تا سراپرده ی گل نعره زنان خواهد شد
گر ز مسجد به خرابات شدم خرده مگیر
مجلس وعظ دراز است و زمان خواهد شد
ای دل ار عشرت امروز به فردا فکنی
مایه ی نقد بقا را که ضمان خواهد شد
ماه شعبان منه از دست قدح کاین خورشید
از نظر تا شب عید رمضان خواهد شد
گل عزیز است غنیمت شمریدش صحبت
که به باغ آمد از این راه و از آن خواهد شد
مطربا مجلس انس است غزل خوان و سرود
چند گویی که چنین رفت و چنان خواهد شد
حافظ از بهر تو آمد سوی اقلیم وجود
قدمی نه به وداعش که روان خواهد شد
معنی بیت های نخستین
۱. نفس باد صبا مشک فشان خواهد شد / عالم پیر دگرباره جوان خواهد شد:
نسیم صبا (باد بهاری) همچون مشکافشان خواهد وزید، و جهان پیر دوباره جوان و شاداب خواهد شد. این بیت نوید بخش آغاز فصل بهار و تجدید حیات طبیعت است که نمادی از امید و تولدی دوباره میباشد.
۲. ارغوان جام عقیقی به سمن خواهد داد / چشم نرگس به شقایق نگران خواهد شد:
درخت ارغوان جامی سرخفام (گلهایش) به سمن (یاسمن) خواهد بخشید، و گل نرگس با حسرت به شقایق خواهد نگریست. حافظ با این تصاویر زیبا، رقابت و هماهنگی زیباییهای طبیعت را به تصویر میکشد.
۳. این تطاول که کشید از غم هجران بلبل / تا سراپرده ی گل نعره زنان خواهد شد:
بلبل که این همه از درد فراق رنج کشیده، سرانجام زیر چادر گل، فریاد شوق سر خواهد داد. این بیت نشاندهنده پایان یافتن رنج هجران و رسیدن به وصال است.
۴. گر ز مسجد به خرابات شدم خرده مگیر / مجلس وعظ دراز است و زمان خواهد شد:
اگر از مسجد به میخانه رفتم، ملامتم مکن، چرا که مجلس موعظه بسیار طولانی است و زمان زیادی میطلبد. حافظ در این بیت به انتخاب آگاهانه خود بین ظاهرگرایی و حقیقتجویی اشاره دارد.
معنی بیت های پایانی
۵. ای دل ار عشرت امروز به فردا فکنی / مایه ی نقد بقا را که ضمان خواهد شد:
ای دل، اگر لذت امروز را به فردا موکولی، چه کسی ضامن بقای نقدینگی عمرت خواهد بود؟ شاعر در این بیت بر اهمیت غنیمت شمردن لحظهها تأکید میکند.
۶. ماه شعبان منه از دست قدح کاین خورشید / از نظر تا شب عید رمضان خواهد شد:
در ماه شعبان از دست دادن جام شراب دریغ مکن، چرا که این خورشید (زمان) به سرعت تا شب عید رمضان خواهد گذشت. این بیت اشاره به گذر سریع زمان و فرصتهای زندگی دارد.
۷. گل عزیز است غنیمت شمریدش صحبت / که به باغ آمد از این راه و از آن خواهد شد:
گل گرانبهاست، همنشینی با آن را غنیمت بشمار، چرا که از این سو به باغ آمده و به زودی از آن سو خواهد رفت. حافظ در این بیت به فانی بودن زیباییها و لذات دنیوی اشاره میکند.
۸. مطربا مجلس انس است غزل خوان و سرود / چند گویی که چنین رفت و چنان خواهد شد:
ای مطرب، این مجلس انس و الفت است، غزل بخوان و سرود آغاز کن، چرا که چندین بار گفتهای که چنین شد و چنان خواهد شد. این بیت دعوتی است به شادی و غنیمت شمردن لحظات خوش.
۹. حافظ از بهر تو آمد سوی اقلیم وجود / قدمی نه به وداعش که روان خواهد شد:
حافظ به خاطر تو (ای خواننده) به این جهان آمده است، قدمی به نشانه وداع برمدار، چرا که به زودی خواهد رفت. این بیت پایانی اشاره به گذرا بودن حیات و اهمیت ارتباط با مخاطب دارد.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.



