ساقیا برخیز و درده جام را
حافظ-غزل شماره 8
ساقیا برخیز و درده جام را
خاک بر سر کن غم ایام را
ساغر می بر کفم نه تا ز بر
برکشم این دلق ازرق فام را
گر چه بدنامیست نزد عاقلان
ما نمیخواهیم ننگ و نام را
باده درده چند ازین باد غرور
خاک بر سر نفس نافرجام را
دود آه سینه ی نالان من
سوخت این افسردگان خام را
محرم راز دل شیدای خود
کس نمیبینم ز خاص و عام را
با دلارامی مرا خاطر خوش است
کز دلم یک باره برد آرام را
ننگرد دیگر به سرو اندر چمن
هر که دید آن سرو سیم اندام را
صبر کن حافظ به سختی روز و شب
عاقبت روزی بیابی کام را
معنی بیت های نخستین
۱. ساقیا برخیز و درده جام را / خاک بر سر کن غم ایام را:
ساقی، برخیز و جام شراب را به من بده و غم روزگار را به فراموشی بسپار. حافظ از ساقی میخواهد با نوشاندن باده، رنج زمانه را از یادش ببرد و آرامش بخشد.
۲. ساغر می بر کفم نه تا ز بر / برکشم این دلق ازرق فام را:
جام می را به دستم ده، نه برای آنکه ردای آبی رنگ (نماد زهد ریایی) را از تن بیرون کنم، بلکه برای رهایی از تظاهر. شاعر میخواهد با می، نقاب ریا را کنار بزند و به حقیقت وجودی خود بازگردد.
۳. گر چه بدنامیست نزد عاقلان / ما نمیخواهیم ننگ و نام را:
اگرچه مینوشی نزد خردمندان ناپسند است، اما ما نه به آبرو میاندیشیم و نه به بدنامی. حافظ آزادگی را بر حفظ ظاهر ترجیح میدهد و از قید شهرت و ننگ رها شده است.
۴. باده درده چند ازین باد غرور / خاک بر سر نفس نافرجام را:
ساقی، چند جرعه دیگر باده بده تا غبار غرور و تکبر از وجودم زدوده شود و نفس سرکش را به خاک مذلت بنشانم. این بیت نشاندهندهٔ تسلیم در برابر شراب به عنوان وسیلهٔ تهذیب نفس است.
۵. دود آه سینه ی نالان من / سوخت این افسردگان خام را:
دود آه سینهسوزانم، این ناآگاهان بیحوصله (متعصبین خشک) را سوزاند. حافظ اشاره میکند که رنج عاشقان، سنگدلی ریاکاران را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
معنی بیت های پایانی
۶. محرم راز دل شیدای خود / کس نمیبینم ز خاص و عام را:
در میان خواص و عوام، کسی را نمییابم که محرم اسرار دل دیوانهی من باشد. این بیت بیانگر تنهایی شاعر در مسیر عشق و نبود همدلی در جامعه است.
۷. با دلارامی مرا خاطر خوش است / کز دلم یک باره برد آرام را:
خاطرم از این آرام است که با یاری دلداده، یکباره تمام اضطراب از دل من رخت بربست. حافظ به آرامش پس از وصال اشاره میکند که گویی همهٔ ناآرامیها به یکباره محو شدهاند.
۸. ننگرد دیگر به سرو اندر چمن / هر که دید آن سرو سیم اندام را:
هر کس یکبار آن سرو نقرهپیکر (معشوق) را ببیند، دیگر به هیچ سروی در بستان توجه نخواهد کرد. این بیت نشاندهندهٔ بینظیر بودن معشوق است که همهٔ زیباییهای جهان در برابر او رنگ میبازند.
۹. صبر کن حافظ به سختی روز و شب / عاقبت روزی بیابی کام را:
ای حافظ، روز و شبهای سخت را با صبر تحمل کن که سرانجام روزی به مراد خود خواهی رسید. شاعر به خود و دیگران امید میدهد که پایداری در نهایت به کامیابی میانجامد.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.
