خسروا گوی فلک در خم چوگان تو باد
حافظ-غزل شماره 108
خسروا گوی فلک در خم چوگان تو باد
ساحت کون و مکان عرصه ی میدان تو باد
زلف خاتون ظفر شیفته ی پرچم توست
دیده ی فتح ابد عاشق جولان تو باد
ای که انشاء عطارد صفت شوکت توست
عقل کل چاکر طغراکش دیوان تو باد
طیره ی جلوه ی طوبی قد چون سرو تو شد
غیرت خلد برین ساحت بستان تو باد
نه به تنها حیوانات و نباتات و جماد
هر چه در عالم امر است به فرمان تو باد
معنی بیت های شعر
1. خسروا گوی فلک در خم چوگان تو باد / ساحت کون و مکان عرصه ی میدان تو باد:
ای پادشاه، گوی آسمان در خم چوگان تو باد و تمام عالم هستی میدان بازی تو باشد. این بیت با تصویرپردازی باشکوه، قدرت و حاکمیت مطلق پادشاه را بر سراسر جهان توصیف می‌کند، چنانکه گویی آسمان و زمین بازیچه دست اوست.
2. زلف خاتون ظفر شیفته ی پرچم توست / دیده ی فتح ابد عاشق جولان تو باد:
موهای پرچم پیروزی شیفته پرچم توست و چشم فتح و پیروزی تا ابد عاشق حرکت و جولان تو باد. حافظ در این بیت با تشبیهات زیبا، پیروزی‌های پادشاه را جاودانه و مسحورکننده توصیف می‌کند.
3. ای که انشاء عطارد صفت شوکت توست / عقل کل چاکر طغراکش دیوان تو باد:
ای کسی که سخنوری مانند عطارد در خدمت شکوه توست، عقل کل نیز بنده و خدمتگزار فرمان‌های تو باد. این بیت به فراست و خردمندی پادشاه اشاره دارد که حتی خردمندان نیز مطیع او هستند.
4. طیره ی جلوه ی طوبی قد چون سرو تو شد / غیرت خلد برین ساحت بستان تو باد:
درخت طوبی (درخت بهشتی) از دیدن قامت سروآسای تو حیران شده است، و بهشت برین غبطه می‌خورد که باغ و بوستانی مانند قلمرو تو دارد. این بیت با اشاره به مفاهیم بهشتی، عظمت پادشاه را توصیف می‌کند.
5. نه به تنها حیوانات و نباتات و جماد / هر چه در عالم امر است به فرمان تو باد:
نه تنها جانوران و گیاهان و جمادات، بلکه هر چه در عالم فرمانبردار است، مطیع فرمان تو باد. حافظ در این بیت پایانی، حاکمیت مطلق پادشاه را بر تمام مخلوقات و قوانین عالم تأکید می‌کند.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.