خم زلف تو دام کفر و دین است
حافظ-غزل شماره 55
خم زلف تو دام کفر و دین است
ز کارستان او یک شمه این است
جمالت معجز حسن است لیکن
حدیث غمزهات سحر مبین است
ز چشم شوخ تو جان کی توان برد
که دایم با کمان اندر کمین است
بر آن چشم سیه صد آفرین باد
که در عاشق کشی سحرآفرین است
عجب علمیست علم هیاَت عشق
که چرخ هشتمش هفتم زمین است
تو پنداری که بدگو رفت و جان برد
حسابش با کرام الکاتبین است
مشو حافظ ز کید زلفش ایمن
که دل برد و کنون دربند دین است
معنی بیت های نخستین
1. خم زلف تو دام کفر و دین است / ز کارستان او یک شمه این است:
معنی: پیچ و تاب موی تو هم کافران و هم دینداران را به دام میاندازد. این تنها بخش کوچکی از هنرمندیهای اوست. موی تو چنان جذاب است که هر کسی، فارغ از عقیدهاش، در دام عشق تو اسیر میشود.
2. جمالت معجز حسن است لیکن / حدیث غمزهات سحر مبین است:
معنی: زیبایی تو مانند معجزهای در جهان است، اما نگاه نافذ و فریبندهات جادویی آشکار دارد. هرچند صورت تو بینظیر است، اما نگاه توست که قلبها را مسحور میکند.
3. ز چشم شوخ تو جان کی توان برد / که دایم با کمان اندر کمین است:
معنی: چگونه میتوان از نگاه نافذ و بازیگوش تو جان سالم به در برد؟ چرا که همیشه مانند تیراندازی در کمین نشستهای تا دلها را هدف قرار دهی. نگاه تو تیری است که بیاختیار قلبها را میدرد.
4. بر آن چشم سیه صد آفرین باد / که در عاشق کشی سحرآفرین است:
معنی: هزاران آفرین بر آن چشمان سیاه تو باد که در جذب عاشقان، جادویی بینظیر دارد. چشمان تو چنان افسونگر است که هر کس را به سوی خود میکشاند و در دام عشق اسیر میکند.
معنی بیت های پایانی
5. عجب علمیست علم هیاَت عشق / که چرخ هشتمش هفتم زمین است:
معنی: دانش معماری عشق، شگفتانگیز است؛ چرا که هشتمین فلک (بهشت) در آن، پایینتر از هفتمین زمین (جهان مادی) قرار دارد. این نشان میدهد که عشق، قوانین عادی جهان را زیر پا میگذارد و نظامهای آسمانی را دگرگون میکند.
6. تو پنداری که بدگو رفت و جان برد / حسابش با کرام الکاتبین است:
معنی: شاید گمان کنی که بدگویان رفتند و جان سالم به در بردند، اما حسابشان با فرشتگان نویسندهی اعمال (کرام الکاتبین) است. هیچ بدگویی بیمجازات نمیماند، چرا که فرشتگان همه چیز را ثبت میکنند.
7. مشو حافظ ز کید زلفش ایمن / که دل برد و کنون دربند دین است:
معنی: ای حافظ، از نیرنگ موهای پیچدار او در امان مباش؛ چرا که او ابتدا دلت را ربود و اکنون در بند دین و ایمان توست. عشق او چنان قوی است که نه تنها دل، بلکه ایمان را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.
