مقام امن و می بی‌غش و رفیق شفیق-همراه با معنی و تفسیر

مقام امن و می بی‌غش و رفیق شفیق

حافظ-غزل شماره 298

مقام امن و می بی‌غش و رفیق شفیق

گرت مدام میسر شود زهی توفیق

جهان و کار جهان جمله هیچ بر هیچ است

هزار بار من این نکته کرده‌ام تحقیق

دریغ و درد که تا این زمان ندانستم

که کیمیای سعادت رفیق بود رفیق

به مأمنی رو و فرصت شمر غنیمت وقت

که در کمینگه عمرند قاطعان طریق

بیا که توبه ز لعل نگار و خنده ی جام

حکایتی ست که عقلش نمی‌کند تصدیق

اگر چه موی میانت به چون منی نرسد

خوش است خاطرم از فکر این خیال دقیق

حلاوتی که تو را در چَه زنخدان است

به کنه آن نرسد صد هزار فکر عمیق

اگر به رنگ عقیقی شد اشک من چه عجب

که مهر خاتم لعل تو هست همچو عقیق

به خنده گفت که حافظ غلام طبع توام

ببین که تا به چه حدّم همی‌کند تحمیق

معنی و تفسیر بیت های نخستین

۱. مقام امن و می بی‌غش و رفیق شفیق / گرت مدام میسر شود زهی توفیق:
حافظ می‌گوید که مقام امن، می بی‌غش (شراب خالص) و رفیق شفیق (دوست صمیمی) اگر همیشه میسر شود، چه توفیقی است. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.

۲. جهان و کار جهان جمله هیچ بر هیچ است / هزار بار من این نکته کرده‌ام تحقیق:
حافظ می‌گوید که جهان و کار جهان همه هیچ بر هیچ است و او هزار بار این نکته را تحقیق کرده است. این بیت نشان‌دهنده‌ی بی‌اعتنایی او به دنیا و تظاهر است.

۳. دریغ و درد که تا این زمان ندانستم / که کیمیای سعادت رفیق بود رفیق:
حافظ می‌گوید که دریغ و درد که تا این زمان ندانسته است که کیمیای سعادت رفیق (دوست) است. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.

۴. به مأمنی رو و فرصت شمر غنیمت وقت / که در کمینگه عمرند قاطعان طریق:
حافظ می‌گوید که به مأمنی (پناهگاهی) برو و فرصت را غنیمت شمار، زیرا در کمین‌گاه عمر قاطعان طریق (قطع‌کنندگان راه) هستند. این بیت نشان‌دهنده‌ی بی‌اعتنایی او به دنیا و تظاهر است.

معنی و تفسیر بیت های پایانی

۵. بیا که توبه ز لعل نگار و خنده ی جام / حکایتی ست که عقلش نمی‌کند تصدیق:
حافظ می‌گوید که بیا، زیرا توبه از لعل نگار (معشوق) و خنده‌ی جام حکایتی است که عقل آن را تصدیق نمی‌کند. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.

۶. اگر چه موی میانت به چون منی نرسد / خوش است خاطرم از فکر این خیال دقیق:
حافظ می‌گوید که اگرچه موی میانه‌ی تو (معشوق) به مانند او نمی‌رسد، اما خاطرش از فکر این خیال دقیق خوش است. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.

۷. حلاوتی که تو را در چَه زنخدان است / به کنه آن نرسد صد هزار فکر عمیق:
حافظ می‌گوید که حلاوتی که تو (معشوق) در چاه زنخدان داری، به کنه (عمق) آن صد هزار فکر عمیق نمی‌رسد. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.

۸. اگر به رنگ عقیقی شد اشک من چه عجب / که مهر خاتم لعل تو هست همچو عقیق:
حافظ می‌گوید که اگر اشک او به رنگ عقیق (سرخ) شد، چه عجبی دارد، زیرا مهر خاتم لعل تو (معشوق) مانند عقیق است. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.

۹. به خنده گفت که حافظ غلام طبع توام / ببین که تا به چه حدّم همی‌کند تحمیق:
حافظ می‌گوید که به خنده گفت: “حافظ غلام طبع توام” و ببین که تا چه حد او را تحمیق (فریب) می‌کند. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.

غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی

واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.