اگر شراب خوری جرعه‌ای فشان بر خاک
حافظ-غزل شماره 299
اگر شراب خوری جرعه‌ای فشان بر خاک
از آن گناه که نفعی رسد به غیر چه باک
برو به هر چه تو داری بخور دریغ مخور
که بی‌دریغ زند روزگار تیغ هلاک
به خاک پای تو ای سرو نازپرور من
که روز واقعه پا وا مگیرم از سر خاک
چه دوزخی چه بهشتی چه آدمی چه پری
به مذهب همه کفر طریقت است امساک
مهندس فلکی راه دیر شش جهتی
چنان ببست که ره نیست زیر دیر مغاک
فریب دختر رز طرفه می‌زند ره عقل
مباد تا به قیامت خراب طارم تاک
به راه میکده حافظ خوش از جهان رفتی
دعای اهل دلت باد مونس دل پاک
معنی و تفسیر بیت های نخستین
۱. اگر شراب خوری جرعه‌ای فشان بر خاک / از آن گناه که نفعی رسد به غیر چه باک:
حافظ می‌گوید که اگر شراب بخوری و جرعه‌ای بر خاک بریزی، از آن گناه که نفعی به غیر می‌رسد، چه باکی داری. این بیت نشان‌دهنده‌ی بی‌اعتنایی او به تظاهر و ریاکاری است.
۲. برو به هر چه تو داری بخور دریغ مخور / که بی‌دریغ زند روزگار تیغ هلاک:
حافظ می‌گوید که برو و هر چه داری بخور و دریغ مخور، زیرا روزگار بی‌دریغ تیغ هلاک می‌زند. این بیت نشان‌دهنده‌ی بی‌اعتنایی او به دنیا و تظاهر است.
۳. به خاک پای تو ای سرو نازپرور من / که روز واقعه پا وا مگیرم از سر خاک:
حافظ می‌گوید که به خاک پای تو (معشوق) ای سرو نازپرور من، که روز واقعه (قیامت) پا از سر خاک برنمی‌دارم. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و وفاداری اوست.
معنی و تفسیر بیت های پایانی
۴. چه دوزخی چه بهشتی چه آدمی چه پری / به مذهب همه کفر طریقت است امساک:
حافظ می‌گوید که چه دوزخ، چه بهشت، چه آدمی، چه پری، به مذهب همه کفر، طریقت (راه) امساک (پرهیز) است. این بیت نشان‌دهنده‌ی بی‌اعتنایی او به دنیا و تظاهر است.
۵. مهندس فلکی راه دیر شش جهتی / چنان ببست که ره نیست زیر دیر مغاک:
حافظ می‌گوید که مهندس فلکی راه دیر شش جهتی را چنان بسته است که راهی زیر دیر مغاک (گودال) نیست. این بیت نشان‌دهنده‌ی بی‌اعتنایی او به دنیا و تظاهر است.
۶. فریب دختر رز طرفه می‌زند ره عقل / مباد تا به قیامت خراب طارم تاک:
حافظ می‌گوید که دختر رز (شراب) فریب‌دهنده‌ی راه عقل است و آرزو می‌کند که تا قیامت خراب طارم تاک (سقف تاکستان) نشود. این بیت نشان‌دهنده‌ی بی‌اعتنایی او به دنیا و تظاهر است.
۷. به راه میکده حافظ خوش از جهان رفتی / دعای اهل دلت باد مونس دل پاک:
حافظ می‌گوید که به راه میکده خوش از جهان رفتی و دعای اهل دلت مونس دل پاک باشد. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و وفاداری اوست.
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.