معاشران ز حریف شبانه یاد آرید
حافظ-غزل شماره 241
معاشران ز حریف شبانه یاد آرید
حقوق بندگی مخلصانه یاد آرید
به وقت سرخوشی از آه و ناله ی عشاق
به صوت و نغمه ی چنگ و چغانه یاد آرید
چو لطف باده کند جلوه در رخ ساقی
ز عاشقان به سرود و ترانه یاد آرید
چو در میان مراد آورید دست امید
ز عهد صحبت ما در میانه یاد آرید
سمند دولت اگر چند سرکشیده رود
ز همرهان به سر تازیانه یاد آرید
نمیخورید زمانی غم وفاداران
ز بیوفایی دور زمانه یاد آرید
به وجه مرحمت ای ساکنان صدر جلال
ز روی حافظ و این آستانه یاد آرید
معنی بیت های نخستین
۱. معاشران ز حریف شبانه یاد آرید / حقوق بندگی مخلصانه یاد آرید:
ای همراهان، از دوستان شبانه (یاران و همنشینان) یاد کنید. حقوق بندگی خالصانه و وفادارانه را نیز به یاد آورید. این بیت به یادآوری دوستیها و وفاداریها در زندگی اشاره دارد. حافظ از معاشران میخواهد که به یاد یاران و ارزشهای اخلاقی مانند وفاداری باشند.
۲. به وقت سرخوشی از آه و ناله ی عشاق / به صوت و نغمه ی چنگ و چغانه یاد آرید:
در زمان شادی و سرخوشی، از آه و نالههای عشاق یاد کنید. همچنین از آواز و نغمههای چنگ و چغانه (نوعی ساز) نیز به یاد آورید. این بیت به یادآوری دردها و شادیهای زندگی اشاره دارد. حافظ میگوید حتی در زمان شادی، دردها و نالههای عاشقانه را فراموش نکنید.
۳. چو لطف باده کند جلوه در رخ ساقی / ز عاشقان به سرود و ترانه یاد آرید:
وقتی شراب لطف خود را در چهره ساقی نشان میدهد، از عاشقان و سرودها و ترانههایشان یاد کنید. این بیت به زیبایی و لذت شراب و عشق اشاره دارد. حافظ از معاشران میخواهد که در زمان لذت، عشق و عاشقی را نیز به یاد آورند.
۴. چو در میان مراد آورید دست امید / ز عهد صحبت ما در میانه یاد آرید:
وقتی دست امید به سوی آرزوها دراز میکنید، از عهد و پیمان دوستی ما نیز در میان آنها یاد کنید. این بیت به یادآوری دوستیها و پیمانها در زمان رسیدن به آرزوها اشاره دارد. حافظ تأکید میکند که حتی در زمان موفقیت، دوستیها را فراموش نکنید.
معنی بیت های پایانی
۵. سمند دولت اگر چند سرکشیده رود / ز همرهان به سر تازیانه یاد آرید:
اگر اسب دولت (موفقیت) سرکشیده و تندرو باشد، از همراهان و رنجهایشان نیز با تازیانه (تلاش و زحمت) یاد کنید. این بیت به یادآوری همراهان و زحمات آنها در زمان موفقیت اشاره دارد. حافظ میگوید حتی در اوج پیشرفت، همراهان و تلاشهایشان را فراموش نکنید.
۶. نمیخورید زمانی غم وفاداران / ز بیوفایی دور زمانه یاد آرید:
اگر زمانی غم وفاداران را نمیخورید، از بیوفایی روزگار یاد کنید. این بیت به یادآوری بیوفایی دنیا و رنج وفاداران اشاره دارد. حافظ از معاشران میخواهد که حتی در زمان رفاه، بیوفایی دنیا را فراموش نکنند.
۷. به وجه مرحمت ای ساکنان صدر جلال / ز روی حافظ و این آستانه یاد آرید:
ای ساکنان جایگاه جلال و بزرگی، با چهرهی مهربان خود، از حافظ و این آستانه (مقام و جایگاه) یاد کنید. این بیت به یادآوری حافظ و جایگاه او اشاره دارد. حافظ از بزرگان میخواهد که او و مقامش را فراموش نکنند.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.
