بیا که رایت منصور پادشاه رسید
حافظ-غزل شماره 242
بیا که رایت منصور پادشاه رسید
نوید فتح و بشارت به مهر و ماه رسید
جمال بخت ز روی ظفر نقاب انداخت
کمال عدل به فریاد دادخواه رسید
سپهر دور خوش اکنون کند که ماه آمد
جهان به کام دل اکنون رسد که شاه رسید
ز قاطعان طریق این زمان شوند ایمن
قوافل دل و دانش که مرد راه رسید
عزیز مصر به رغم برادران غیور
ز قعر چاه برآمد ، به اوج ماه رسید
کجاست صوفی دجّال فعل ملحد شکل
بگو بسوز که مهدیّ دین پناه رسید
صبا بگو که چه‌ها بر سرم در این غم عشق
ز آتش دل سوزان و دود آه رسید
ز شوق روی تو شاها بدین اسیر فراق
همان رسید کز آتش به برگ کاه رسید
مرو به خواب که حافظ به بارگاه قبول
ز ورد نیم شب و درس صبحگاه رسید
معنی بیت های نخستین
۱. بیا که رایت منصور پادشاه رسید / نوید فتح و بشارت به مهر و ماه رسید:
بیا که پرچم پادشاه پیروزمند (منصور) رسیده است. خبر پیروزی و بشارت به همه جا، حتی به خورشید و ماه، رسیده است. این بیت به ظهور یک حکمران عادل و پیروزمند اشاره دارد. منصور نماد پیروزی و عدالت است و خبر فتح او همه جا را فرا گرفته است. این بیت نشان‌دهنده‌ی شادی و امید به آینده‌ای روشن است.
۲. جمال بخت ز روی ظفر نقاب انداخت / کمال عدل به فریاد دادخواه رسید:
زیبایی بخت و اقبال، نقاب از چهره پیروزی برداشته است. عدالت کامل به فریاد دادخواهان رسیده است. این بیت به تحقق عدالت و پیروزی حق اشاره دارد. ظفر (پیروزی) و عدالت دست در دست هم داده‌اند تا مشکلات برطرف شوند. این بیت امید به پایان ظلم و تحقق عدالت را بیان می‌کند.
۳. سپهر دور خوش اکنون کند که ماه آمد / جهان به کام دل اکنون رسد که شاه رسید:
آسمان اکنون به دوران خوش خود بازگشته است. جهان به آرزوی دل خود رسیده، چرا که شاه (حاکم عادل) آمده است. این بیت به تحقق آرزوها با آمدن شاه اشاره دارد. ماه نماد زیبایی و نور است و آمدن آن نشانه‌ی آغاز دورانی جدید است. این بیت بیانگر شادی و رضایت از آمدن حکمرانی عادل است.
معنی بیت های میانی
۴. ز قاطعان طریق این زمان شوند ایمن / قوافل دل و دانش که مرد راه رسید:
از این پس راهزنان راه (مشکلات و موانع) در امان خواهند بود. کاروان دل و دانش به سلامت رسیده، چرا که مرد راه (رهبر) آمده است. این بیت به امنیت و رسیدن به مقصود اشاره دارد. مرد راه نماد رهبری است که راه را برای پیشرفت هموار می‌کند. این بیت نشان‌دهنده‌ی امنیت و پیشرفت در سایه رهبری است.
۵. عزیز مصر به رغم برادران غیور / ز قعر چاه برآمد ، به اوج ماه رسید:
عزیز مصر (یوسف) برغم برادران حسودش، از قعر چاه نجات یافت. او به اوج ماه (بالاترین مقام) رسید. این بیت به پیروزی حق بر باطل و رسیدن به جایگاه بلند اشاره دارد. یوسف نماد پاکی و صبر است که برغم مشکلات به موفقیت رسید. این بیت بیانگر امیدواری و پیروزی نهایی حق است.
۶. کجاست صوفی دجّال فعل ملحد شکل / بگو بسوز که مهدیّ دین پناه رسید:
آن صوفی ریاکار و ملحدنما کجاست؟ بگو بسوزد، چرا که مهدی (منجی دین) رسیده است. این بیت به ظهور منجی و نابودی ظالمان اشاره دارد. صوفی دجال نماد ریاکاری و فساد است که با آمدن مهدی نابود می‌شود. این بیت نشان‌دهنده‌ی پیروزی حق بر باطل و پایان ظلم است.
معنی بیت های پایانی
۷. صبا بگو که چه‌ها بر سرم در این غم عشق / ز آتش دل سوزان و دود آه رسید:
ای باد صبا، بگو که در این غم عشق چه بر سر من آمده است. از آتش دل سوزان و دود آه‌هایم چه بر سرم رسیده است. این بیت به رنج و سختی عشق اشاره دارد. عشق در این بیت نماد درد و رنجی است که انسان را می‌سوزاند. این بیت بیانگر حالتی از ناامیدی و رنج درونی است.
۸. ز شوق روی تو شاها بدین اسیر فراق / همان رسید کز آتش به برگ کاه رسید:
ای شاه، از شوق دیدار تو، این اسیر فراق (دور از تو) به حالتی رسیده است. مانند برگ خشکی که به آتش رسیده و می‌سوزد. این بیت به عشق و اشتیاق شدید اشاره دارد. فراق (دوری) نماد درد و رنج است که انسان را می‌سوزاند. این بیت بیانگر عشقی سوزان و درد دوری است.
۹. مرو به خواب که حافظ به بارگاه قبول / ز ورد نیم شب و درس صبحگاه رسید:
به خواب نرو، چرا که حافظ به بارگاه قبول (مقام پذیرش) رسیده است. این موفقیت به برکت دعاهای نیمه‌شب و درس‌های صبحگاهی بوده است. این بیت به تلاش و عبادت حافظ اشاره دارد. حافظ با تلاش و عبادت به مقامی والا رسیده است. این بیت بیانگر ارزش تلاش و عبادت در رسیدن به موفقیت است.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.