دیدم به خواب خوش که به دستم پیاله بود-همراه با معنی و تفسیر

دیدم به خواب خوش که به دستم پیاله بود

حافظ-غزل شماره 214

دیدم به خواب خوش که به دستم پیاله بود

تعبیر رفت و کار به دولت حواله بود

چل سال رنج و غصه کشیدیم و عاقبت

تدبیر ما به دست شراب دوساله بود

آن نافه ی مراد که می‌خواستم ز بخت

در چین زلف آن بت مشکین کُلاله بود

از دست برده بود خمار غمم سحر

دولت مساعد آمد و می در پیاله بود

بر آستان میکده خون می‌خورم مدام

روزی ما ز خوان قدر این نواله بود

هر کو نکاشت مهر و ز خوبی گلی نچید

در رهگذار باد نگهبان لاله بود

بر طرف گلشنم گذر افتاد وقت صبح

آن دم که کار مرغ سحر آه و ناله بود

دیدیم شعر دلکش حافظ به مدح شاه

یک بیت از این قصیده بِه از صد رساله بود

آن شاه تندحمله که خورشید شیرگیر

پیشش به روز معرکه کمتر غزاله بود

معنی بیت های نخستین

۱. دیدم به خواب خوش که به دستم پیاله بود / تعبیر رفت و کار به دولت حواله بود:
در خواب دیدم که پیاله‌ای در دستم است، تعبیرش این شد که کارم به دولت و خوشبختی سپرده شد. این بیت به فال نیک گرفتن از خواب و امید به آینده‌ای روشن اشاره دارد.

۲. چل سال رنج و غصه کشیدیم و عاقبت / تدبیر ما به دست شراب دوساله بود:
چهل سال رنج و غصه کشیدیم و در نهایت چاره‌کارمان در شراب دوساله (شراب کهنه و مرغوب) بود. حافظ به نقش شراب در تسکین آلام زندگی اشاره می‌کند.

۳. آن نافه ی مراد که می‌خواستم ز بخت / در چین زلف آن بت مشکین کُلاله بود:
آن نافه مراد (بوی خوش آرزو) که از بخت می‌خواستم، در پیچ و تاب زلف معشوق بود. شاعر عطر زلف معشوق را تحقق آرزوهایش می‌داند.

معنی بیت های میانی

۴. از دست برده بود خمار غمم سحر / دولت مساعد آمد و می در پیاله بود:
سحرگاه از خمار غم مستاصل شده بودم که بخت یار شد و پیاله‌ای می در دستم قرار گرفت. این بیت به نقش شراب در رفع غم و یاری رساندن بخت اشاره دارد.

۵. بر آستان میکده خون می‌خورم مدام / روزی ما ز خوان قدر این نواله بود:
پیوسته بر آستانه میکده خون دل می‌خورم، چرا که روزی من از خوان قدر همین جرعه‌ها بود. حافظ به تقدیر و قسمت خود اشاره می‌کند که در همین جرعه‌های شراب خلاصه شده است.

۶. هر کو نکاشت مهر و ز خوبی گلی نچید / در رهگذار باد نگهبان لاله بود:
هر که مهر نکاشت و از زیبایی گلی نچید، باد در راهش همچون نگهبان لاله‌ها بود (یعنی چیزی عایدش نشد). این بیت به ضرورت عشق ورزیدن و بهره بردن از زیبایی‌های زندگی تأکید دارد.

معنی بیت های پایانی

۷. بر طرف گلشنم گذر افتاد وقت صبح / آن دم که کار مرغ سحر آه و ناله بود:
صبحگاهان گذرم به کنار گلشن افتاد، زمانی که مرغ سحرگاه در حال آواز و ناله بود. این بیت صحنه‌ای زیبا از طبیعت در هنگام صبح را توصیف می‌کند.

۸. دیدیم شعر دلکش حافظ به مدح شاه / یک بیت از این قصیده بِه از صد رساله بود:
شعر زیبای حافظ در مدح شاه را دیدیم که یک بیتش از صدها رساله ارزشمندتر بود. این بیت به ارزش و اعتبار شعر حافظ اشاره دارد.

۹. آن شاه تندحمله که خورشید شیرگیر / پیشش به روز معرکه کمتر غزاله بود:
آن شاه شجاع که خورشید (نماد قدرت) در برابر او همچون غزال ترسو است. حافظ در این بیت به شکوه و قدرت پادشاه اشاره می‌کند که حتی خورشید در برابر او کم‌توان است.

تفسیر شعر

غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی

واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.