به ملازمان سلطان که رساند این دعا را
حافظ-غزل شماره 6
به ملازمان سلطان که رساند این دعا را
که به شکر پادشاهی ز نظر مران گدا را
ز رقیب دیوسیرت به خدای خود پناهم
مگر آن شهاب ثاقب مددی دهد خدا را
مژه ی سیاهت ار کرد به خون ما اشارت
ز فریب او بیندیش و غلط مکن نگارا
دل عالمی بسوزی چو عذار برفروزی
تو از این چه سود داری که نمی‌کنی مدارا
همه شب در این امیدم که نسیم صبحگاهی
به پیام آشنایان بنوازد آشنا را
چه قیامت است جانا که به عاشقان نمودی
دل و جان فدای رویت بنما عذار ما را
به خدا که جرعه‌ای ده تو به حافظ سحرخیز
که دعای صبحگاهی اثری کند شما را
معنی بیت های نخستین
۱. به ملازمان سلطان که رساند این دعا را / که به شکر پادشاهی ز نظر مران گدا را:
به درباریان شاه بگو این پیام را: “به شکرانه‌ی سلطنتت، این گدا (حافظ) را از نظرت مران!” شاعر با التماس از پادشاه می‌خواهد که به یاد بخشندگی‌هایش، به نیازمندان توجه کند. این بیت نشان‌دهنده‌ی رابطه‌ی عاطفی شاعر با حاکم است.
۲. ز رقیب دیوسیرت به خدای خود پناهم / مگر آن شهاب ثاقب مددی دهد خدا را:
از رقیب بدطینت به خدا پناه می‌برم؛ شاید آن شهاب ثاقب (نماد امید) از جانب خداوند یاری‌ام رساند. حافظ با اشاره به دشمنی‌های اطراف، امیدش را به کمک الهی معطوف کرده است.
۳. مژه ی سیاهت ار کرد به خون ما اشارت / ز فریب او بیندیش و غلط مکن نگارا:
اگر مژه‌های سیاهت به خون ریختن ما اشاره کرد، ای معشوق، از فریب آن آگاه باش و اشتباه نکن! شاعر معشوق را از زیبایی فریبنده‌اش برحذر می‌دارد که مبادا موجب رنج عاشقان شود.
۴. دل عالمی بسوزی چو عذار برفروزی / تو از این چه سود داری که نمی‌کنی مدارا:
وقتی رخسار می‌گشایی، دل جهانیان را می‌سوزانی؛ اما تو چه سودی می‌بری که با عاشقان مدارا نمی‌کنی؟ این بیت شکوه‌ای است از بی‌تفاوتی معشوق نسبت به عاشقانش.
معنی بیت های پایانی
۵. همه شب در این امیدم که نسیم صبحگاهی / به پیام آشنایان بنوازد آشنا را:
تمام شب را به این امید سپری می‌کنم که نسیم صبحگاه، پیام دوستان را به یار آشنا برساند. حافظ امیدوار است که پیام دلش به معشوق برسد و ارتباطی برقرار شود.
۶. چه قیامت است جانا که به عاشقان نمودی / دل و جان فدای رویت بنما عذار ما را:
ای جان، چه نمایش قیامت‌گونه‌ای به عاشقان داده‌ای! حال که دل و جانمان فدای روی توست، رخسار خود را به ما بنما. شاعر با اغراق از زیبایی معشوق سخن می‌گوید که همچون روز قیامت تکان‌دهنده است.
۷. به خدا که جرعه‌ای ده تو به حافظ سحرخیز / که دعای صبحگاهی اثری کند شما را:
به خدا قسم، ای ساقی، جرعه‌ای شراب به حافظ سحرخیز بده، چرا که دعای صبحگاهیش می‌تواند برای تو اثری نیک داشته باشد. این بیت هم درخواست شراب است و هم اشاره به قدرت معنوی شاعر در دعا کردن.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.