چون تنگ نباشد دل مسکین حمامی

معنی بیت‌های شعر

چون تنگ نباشد دل مسکین حمامی / که‌ش یار هم آواز بگیرند به دامی

چگونه دل آن کبوتر بیچاره تنگ و اندوهگین نباشد، وقتی جفت و هم‌آوازش را در دام گرفتار کرده‌اند؟

دیشب همه شب دست در آغوش سلامت / و امروز همه روز تمنای سلامی

دیشب تمام شب در آغوش یار و در آسودگی بودم، اما امروز سراسر روز در آرزوی یک سلام و احوال‌پرسی از سوی او هستم.

آن بوی گل و سنبل و نالیدن بلبل / خوش بود دریغا که نکردند دوامی

بوی گل و سنبل و نالهٔ بلبل بسیار دل‌انگیز بود؛ افسوس که این خوشی‌ها دوام و ماندگاری نداشتند.

از من مطلب صبر جدایی که ندارم / سنگیست فراق و دل محنت زده جامی

از من انتظار شکیبایی در برابر جدایی نداشته باش؛ زیرا فراق سنگین و طاقت‌فرساست و دل رنجور من مانند جامی شکننده است.

در هیچ مقامی دل مسکین نشکیبد / خو کرده صحبت که برافتد ز مقامی

دل بیچاره در هیچ جایگاهی آرام نمی‌گیرد؛ زیرا به همنشینی و مصاحبت خو کرده است و با دور شدن از یار، قرار و آرامش خود را از دست می‌دهد.

بی دوست حرام است جهان دیدن مشتاق / قندیل بکش تا بنشینم به ظلامی

برای عاشقی مشتاق، دیدن جهان بدون دوست گویی حرام و بیهوده است؛ پس چراغ را بکش تا در تاریکی بنشینم و از دیدن جهان بی‌یار رهایی یابم.

چندان بنشینم که برآید نفس صبح / کان وقت به دل می‌رسد از دوست پیامی

آن‌قدر می‌نشینم و انتظار می‌کشم تا صبح فرا رسد؛ شاید در آن هنگام پیامی از دوست به دل من برسد.

آنجا که تویی رفتن ما سود ندارد / الا به کرم پیش نهد لطف تو گامی

در جایی که تو حضور داری، رفتن و کوشش ما فایده‌ای ندارد؛ مگر آنکه لطف و بزرگواری تو گامی به سوی ما بردارد.

زان عین که دیدی اثری بیش نمانده‌ست / جانی به دهان آمده در حسرت کامی

از آن چشم و چهره‌ای که دیدی، جز اثری اندک باقی نمانده است؛ جانم از شدت اشتیاق به لب رسیده و در حسرت رسیدن به کام و وصال توست.

سعدی سخن یار نگوید بر اغیار / هرگز نبرد سوخته‌ای قصه به خامی

سعدی راز و سخن یار را برای بیگانگان بازگو نمی‌کند؛ زیرا هیچ عاشق سوخته‌دلی راز دل خود را برای شخصی ناآزموده و بی‌خبر فاش نمی‌سازد.