تمام گشت و مزین شد این خجسته مکان

سعدی-سایر اشعار
شماره 29
تمام گشت و مزین شد این خجسته مکان
به فضل و منت پروردگار عالمیان
همیشه صاحب این منزل مبارک را
تن درست و دل شاد باد و بخت جوان
دو چیز حاصل عمر است نام نیک و ثواب
وز این دو درگذری کل من علیها فان
ز خسروان مقدم چنین که میشنوم
وفای عهد نکرده ست با کس این دوران
سرای آخرت آباد کن به حسن عمل
که اعتماد بقا را نشاید این بنیان
بس اعتماد مکن بر دوام دولت و عمر
که دولتی دگرت در پی است جاویدان
زمین دنیا بستان زرع آخرت است
چو دست میدهدت تخم دولتی بفشان
بده که با تو بماند جزای کرده ی نیک
وگر چنین نکنی از تو بازماند هان
بپاش تخم عبادت حبیب من زان پیش
که در زمین وجودت نماند آب روان
حیات زنده غنیمت شمر که باقی عمر
چو برف بر سر کوه است روی در نقصان
ز مال و منصب دنیا جز این نمیماند
میان اهل مروت که یاد باد فلان
کلید گنج سعادت نصیحت سعدی ست
اگر قبول کنی گوی بردی از میدان
به نوبتند ملوک اندر این سپنجسرای
خدای عزّوجل راست ملک بیپایان
معنی بیتهای شعر
تمام گشت و مزین شد این خجسته مکان / به فضل و منت پروردگار عالمیان
این مکان فرخنده به پایان رسید و به یاری و بخشش پروردگار جهانیان آراسته و زیبا شد.
همیشه صاحب این منزل مبارک را / تن درست و دل شاد باد و بخت جوان
امیدوارم صاحب این خانه همیشه سالم، شادمان و بختیار و کامیاب باشد.
دو چیز حاصل عمر است نام نیک و ثواب / وز این دو درگذری کل من علیها فان
از عمر انسان دو چیز باقی میماند: نام نیک و پاداش اعمال صالح؛ و اگر از این دو بگذری، همه چیزهای روی زمین نابودشدنی است.
ز خسروان مقدم چنین که میشنوم / وفای عهد نکرده ست با کس این دوران
چنانکه از پادشاهان پیشین شنیدهام، این روزگار با هیچکس وفادار نمانده است.
سرای آخرت آباد کن به حسن عمل / که اعتماد بقا را نشاید این بنیان
خانه آخرت را با کردار نیک آباد کن، زیرا این بنای دنیا شایسته اعتماد برای ماندگاری نیست.
بس اعتماد مکن بر دوام دولت و عمر / که دولتی دگرت در پی است جاویدان
به پایدار ماندن حکومت و عمر دنیا چندان اعتماد نکن، زیرا دولت و زندگی جاودانه دیگری در پیش داری.
زمین دنیا بستان زرع آخرت است / چو دست میدهدت تخم دولتی بفشان
دنیا مانند زمینی است که باید در آن برای آخرت کشت کرد؛ پس تا فرصت داری، بذر نیکبختی و اعمال شایسته را در آن بپاش.
بده که با تو بماند جزای کرده ی نیک / وگر چنین نکنی از تو بازماند هان
بخشش کن، زیرا پاداش کار نیک با تو باقی میماند؛ و اگر چنین نکنی، چیزی برایت باقی نخواهد ماند.
بپاش تخم عبادت حبیب من زان پیش / که در زمین وجودت نماند آب روان
ای دوست من، پیش از آنکه نیروی زندگی و فرصت عمرت پایان یابد، بذر عبادت و بندگی را بکار.
حیات زنده غنیمت شمر که باقی عمر / چو برف بر سر کوه است روی در نقصان
فرصت زندگی را غنیمت بدان، زیرا باقیمانده عمر مانند برفی بر قله کوه است و پیوسته رو به کاهش دارد.
ز مال و منصب دنیا جز این نمیماند / میان اهل مروت که یاد باد فلان
از مال و مقام دنیا چیزی جز این باقی نمیماند که مردم با بزرگواری از انسان یاد کنند و بگویند: یاد فلانی گرامی باد.
کلید گنج سعادت نصیحت سعدی ست / اگر قبول کنی گوی بردی از میدان
نصیحت سعدی کلید گنج خوشبختی است؛ اگر آن را بپذیری، در میدان زندگی به پیروزی دست یافتهای.
به نوبتند ملوک اندر این سپنجسرای / خدای عزّوجل راست ملک بیپایان
پادشاهان در این جهان ناپایدار یکی پس از دیگری میآیند و میروند؛ اما فرمانروایی بیپایان تنها از آنِ خدای بزرگ و باشکوه است.
تفسیر کلی
این شعر با ستایش خداوند، آبادانی و آراستگی مکان و فرخندگی آن را نشانهای از لطف و عنایت الهی میداند. شاعر برای صاحب این خانه یا مکان، تندرستی، شادی دل و جوانبختی آرزو میکند و نگاه خود را از شادیهای دنیوی به ارزشهای ماندگار معطوف میسازد. از دید سعدی، حاصل حقیقی عمر انسان نام نیک و ثواب است، زیرا همه موجودات و نعمتهای جهان سرانجام فناپذیرند. شعر همچنین با اشاره به مقدمبودن بزرگان و خسروان، فضایی رسمی و ستایشآمیز پدید میآورد و بر قدرشناسی از نیکنامی و فضیلت تأکید میکند.




