فرزانه رضای نفس رعنا نکند

سعدی-رباعی شماره 85
فرزانه رضای نفس رعنا نکند
تا خیره نگردد و تمنا نکند
ابریق اگر آب تا به گردن نکنی
بیرون شدن از لوله تقاضا نکند
معنی بیتهای شعر
فرزانه رضای نفس رعنا نکند / تا خیره نگردد و تمنا نکند
انسان خردمند خواستههای نفس سرکش را برآورده نمیکند تا نفس گستاخ نشود و زیادهخواهی نکند.
ابریق اگر آب تا به گردن نکنی / بیرون شدن از لوله تقاضا نکند
اگر کوزه را تا گردنش از آب پر نکنی، آب از لولهٔ آن بیرون نمیریزد؛ یعنی با برآوردن خواستههای نفس، آن را به زیادهخواهی وادار نکن.
پیام و مفهوم اصلی
پیام اصلی این رباعی، ضرورت خویشتنداری و مبارزه با زیادهخواهی نفس است؛ انسان خردمند نباید خواستههای نفس سرکش را کاملاً برآورده کند، زیرا برآوردن تمایلات آن، طمع و توقع بیشتری پدید میآورد. سعدی با تشبیه آبِ کوزه نشان میدهد که همانگونه که آب تا کوزه پر نشود از لوله بیرون نمیآید، نفس نیز تا از نعمت و کامیابی لبریز نشود، به زیادهطلبی و خواستههای تازه روی نمیآورد.



