بگذشت بر آب چشم همچون جویم

سعدی-رباعی شماره 155
بگذشت بر آب چشم همچون جویم
پنداشت کزو مرحمتی میجویم
من قصه ی خویشتن بدو چون گویم
ترک است و به چوگان بزند چون گویم
معنی بیتهای شعر
بگذشت بر آب چشم همچون جویم / پنداشت کزو مرحمتی میجویم
اشک چشمانم مانند جوی روان شد، اما او گمان کرد که از او درخواست لطف و بخشش دارم.
من قصه ی خویشتن بدو چون گویم / ترک است و به چوگان بزند چون گویم
چگونه داستان حال خود را برای او بازگو کنم؟ او ترک است و اگر سخنم را بگویم، آن را همچون گویی با چوگان خواهد راند و بیاعتنا خواهد بود.
تفسیر کلی
شاعر از شدت اندوه و عشق، اشکهای خود را همچون جویی روان تصویر میکند و معشوق از کنار آن میگذرد. معشوق گمان میبرد که عاشق با این اشکها از او طلب لطف و مرحمت دارد، اما عاشق توان بیان درد خویش را ندارد. تعبیر «ترک» به بیگانگی و بیاعتنایی معشوق اشاره دارد و نشان میدهد که او زبان حال عاشق را درنمییابد. تشبیه او به چوگانبازی که با ضربه، گوی را دور میکند، بیرحمی و بازیگرفتن معشوق از دل عاشق را برجسته میسازد.



