ای از فروغ رویت روشن چراغ دیده
حافظ-غزل مشکوک شماره 19
ای از فروغ رویت روشن چراغ دیده
خوش‌تر ز چشم مستت چشم جهان ندیده
همچون تو نازنینی سر تا قدم لطافت
گیتی نشان نداده ، ایزد نیافریده
هر زاهدی که دیده یاقوت جان فزایش
سجاده ترک کرده پیمانه درکشیده
بر چهره بخت نیکت تعویذ چشم زخم است
هر دم و ان یکادی زاخلاص بردمیده
بر قصد خون عشاق ابرو و چشم شوخش
گاه این کمین گشاده گاه آن کمان کشیده
تا کی کبوتر دل باشد چو مرغ بسمل
از زخم ناوک تو در خاک و خون تپیده
از سوز سینه هر دم دودم به سر درآید
چون عود چند باشم در آتش رمیده
گر زآنک رام گردد بخت رمیده با من
هم زان دهن برآرم کام دل رمیده
میلی اگر ندارد با عارض تو ابرو
پیوسته از چه باشد چون قد من خمیده
گر بر لبم نهی لب یابم حیات باقی
آن دم که جان شیرین باشد به لب رسیده
تا کی فرو گذاری چون زلف خود دلم را
سرگشته و پریشان ای نور هر دو دیده
در پای خار هجران افتاده در کشاکش
وز گلبن وصالت هرگز گلی نچیده
گر دست من نگیری با خواجه بازگویم
کز عاشقان بیدل دل می برد دو دیده
ما را بضاعت این است گر در مذاقت افتد
درهای شعر حافظ بنویس بر جریده
معنی بیت های نخستین
۱. ای از فروغ رویت روشن چراغ دیده / خوش‌تر ز چشم مستت چشم جهان ندیده:
ای که نور چهرهات چراغ دیدهها را روشن کرده است! هیچ چشمی در جهان، زیباتر از چشم مست و فریبندهات ندیده است. این بیت توصیفی است از زیبایی بیهمتای معشوق که نورش جهان را روشن میکند.
۲. همچون تو نازنینی سر تا قدم لطافت / گیتی نشان نداده، ایزد نیافریده:
از سر تا پا لطافت و نازنینی هستی؛ جهان چنین نشانهای ندیده و خداوند چنین موجودی را نیافریده است. حافظ در اینجا به کمال و بیهمتایی معشوق اشاره میکند.
۳. هر زاهدی که دیده یاقوت جان فزایش / سجاده ترک کرده پیمانه درکشیده:
هر زاهدی که یاقوت جانافزای تو (لب یا چشم تو) را دیده، سجادهٔ عبادت را رها کرده و به پیمانهٔ شراب روی آورده است. این بیت نشان میدهد که زیبایی معشوق حتی زاهدان را از راه به در میکند.
۴. بر چهره بخت نیکت تعویذ چشم زخم است / هر دم و ان یکادی زاخلاص بردمیده:
بر چهرهٔ خوشبخت تو، تعویذی برای دفع چشمزخم وجود دارد که هر لحظه از حسادت دیگران تو را حفظ میکند. حافظ در اینجا به محافظت الهی از معشوق اشاره دارد.
۵. بر قصد خون عشاق ابرو و چشم شوخش / گاه این کمین گشاده گاه آن کمان کشیده:
ابرو و چشم فریبندهات گویی برای ریختن خون عشاق کمین کرده؛ گاه مانند کمان کشیده میشود و گاه مانند تیر رها شده است. این بیت بیانگر ظرافت و در عین حال کشنده بودن نگاه معشوق است.
معنی بیت های میانی
۶. تا کی کبوتر دل باشد چو مرغ بسمل / از زخم ناوک تو در خاک و خون تپیده:
تا کی باید دل مانند کبوتر زخمخورده در خاک و خون بپوسد، در حالی که از تیرهای نگاه تو زخمی شده است؟ حافظ از آلام عشق و رنجهای دلشکستگی میگوید.
۷. از سوز سینه هر دم دودم به سر درآید / چون عود چند باشم در آتش رمیده:
از سوزش درونم، هر لحظه دود از سرم بلند میشود؛ تا کی باید مانند عود در آتش بسوزم؟ این بیت نشاندهندهٔ درد عشق و اشتیاق سوزان است.
۸. گر زآنک رام گردد بخت رمیده با من / هم زان دهن برآرم کام دل رمیده:
اگر بخت سرکش به من روی خوش نشان دهد، از همان دهان (معشوق) کام دلم را برآورده خواهم کرد. حافظ به آرزوی وصال و بهبودی روزگار اشاره میکند.
۹. میلی اگر ندارد با عارض تو ابرو / پیوسته از چه باشد چون قد من خمیده:
اگر ابروی تو با چهرهات قصدی ندارد، پس چرا همیشه مانند قامت من خمیده است؟ این بیت ترکیبی از ظرافت و شکایت از ناز معشوق است.
۱۰. گر بر لبم نهی لب، یابم حیات باقی / آن دم که جان شیرین باشد به لب رسیده:
اگر لبهایت را بر لب من بگذاری، در همان لحظهای که جانم به لب رسیده، حیات دوباره مییابم. این بیت اوج اشتیاق عاشق برای وصال را نشان میدهد.
معنی بیت های پایانی
۱۱. تا کی فرو گذاری چون زلف خود دلم را / سرگشته و پریشان ای نور هر دو دیده:
تا کی دلم را مانند زلف پریشان خود رها میکنی و سرگشته میگذاری؟ حافظ از بیتوجهی معشوق شکایت میکند.
۱۲. در پای خار هجران افتاده در کشاکش / وز گلبن وصالت هرگز گلی نچیده:
در دام هجران تو افتادهام، اما از بوستان وصالت حتی یک گل هم نچیدهام. این بیت بیانگر رنج هجران و محرومیت از دیدار یار است.
۱۳. گر دست من نگیری با خواجه بازگویم / کز عاشقان بیدل دل می برد دو دیده:
اگر دستم را نگیری، به خواجه (شاه یا بزرگی) خواهم گفت که چشمانت دل از عاشقان بیقرار میرباید. حافظ در اینجا هم التماس و هم شکایت دارد.
۱۴. ما را بضاعت این است گر در مذاقت افتد / درهای شعر حافظ بنویس بر جریده:
اگر این شعر به مذاقت خوش آمد، آن را بر صفحهٔ جهان بنویس، زیرا این تنها دارایی من است. حافظ با فروتنی، شعر خود را به معشوق تقدیم میکند.
تفسیر شعر
غزلیات مشکوک حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل توضیح.