ای در چمن خوبی رویت چو گل خودرو
حافظ-غزل مشکوک شماره 18
ای در چمن خوبی رویت چو گل خودرو
چین شکن زلفت چون نافه ی چین خوش بو
ماه است رخت یا روز، مشک است خطت یا شب
سیم است برت یا عاج ، سنگ است دلت یا رو
لعلت به در دندان بشکست لب پسته
زلفت به خم چوگان بربود دلم چون گو
آن رایحه ی زلف است یا لخلخه ی عنبر
یا غالیه می‌ساید در باغچه حسن او
گفتی سخن خود را با یار بباید گفت
ای کاش توانستی گفتن سخنی با او
بدگوی تو آن باشد کز یار کند منعت
گر یار نکو باشد مشنو سخن بدگو
با ما به این می‌باش تا راز نگردد فاش
نبود بد اگر باشی با دلشدگان نیکو
استاد سخن سعدی ست پیش همه کس اما
دارد سخن حافظ طرز سخن خواجو
معنی بیت های نخستین
۱. ای در چمن خوبی رویت چو گل خودرو / چین شکن زلفت چون نافه ی چین خوش بو:
ای که روی تو مانند گلی خودرو در چمن زیباییهاست و پیچ و تاب زلفت همچون نافهٔ خوشبوی چین است. حافظ در این بیت به زیبایی طبیعی و بوی خوش معشوق اشاره میکند که بی زحمت و خودجوش جلوه گر شده است.
۲. ماه است رخت یا روز، مشک است خطت یا شب / سیم است برت یا عاج، سنگ است دلت یا رو:
آیا چهرهات ماه است یا روز؟ آیا خط سبز رخسارت مشک است یا شب؟ آیا بدنت از نقره است یا عاج؟ و آیا دلت سنگ است یا روشنایی؟ این بیت با طرح پرسشهای متضاد، زیبایی و در عین حال سردی دل معشوق را به تصویر میکشد.
۳. لعلت به در دندان بشکست لب پسته / زلفت به خم چوگان بربود دلم چون گو:
لعاب دندانت، لب پسته را شکست و زلف تابدارت مانند چوگان، دل بیپناهم را مانند گوی ربود. حافظ در اینجا به قدرت جادویی لب و موهای معشوق در تسخیر دل عاشق اشاره دارد.
۴. آن رایحه ی زلف است یا لخلخه ی عنبر / یا غالیه می‌ساید در باغچه حسن او:
آیا آن بوی خوش از زلف معشوق است یا از عنبر؟ یا شاید در باغچهٔ زیبایی او، غالیه ساییده میشود؟ این بیت بر عطر فریبنده و جذابیت های معشوق تأکید میکند.
معنی بیت های پایانی
۵. گفتی سخن خود را با یار بباید گفت / ای کاش توانستی گفتن سخنی با او:
گفتی که سخن خود را باید با یار گفت، اما ای کاش میتوانستی با او سخنی بگویی! حافظ در اینجا به ناتوانی عاشق در بیان احساساتش نزد معشوق اشاره دارد.
۶. بدگوی تو آن باشد کز یار کند منعت / گر یار نکو باشد مشنو سخن بدگو:
بدگوی تو کسی است که تو را از یار بازمیدارد؛ اگر یارت نیکوست، به سخن بدگویان گوش مده. این بیت پندی است دربارهٔ اهمیت وفاداری و بیتوجهی به حرفهای بدخواهان.
۷. با ما به این می‌باش تا راز نگردد فاش / نبود بد اگر باشی با دلشدگان نیکو:
با ما اینگونه مهربان باش تا رازمان فاش نشود؛ بد نیست اگر با دلشدگان و عاشقان خوش رفتار باشی. حافظ در اینجا از معشوق میخواهد که رازدار باشد و با عاشقان با ملایمت رفتار کند.
۸. استاد سخن سعدی ست پیش همه کس اما / دارد سخن حافظ طرز سخن خواجو:
همه سعدی را استاد سخن میدانند، اما شعر حافظ سبک و شیوهٔ خواجوی کرمانی را دارد. این بیت اشاره به تفاوت سبک شعری حافظ با سعدی و شباهتش به خواجو دارد.
تفسیر شعر
غزلیات مشکوک حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل توضیح.