منم که گوشه ی میخانه خانقاه من است
حافظ-غزل شماره 53
منم که گوشه ی میخانه خانقاه من است
دعای پیر مغان ورد صبحگاه من است
گرم ترانه ی چنگ صبوح نیست چه باک
نوای من به سحر آه عذرخواه من است
ز پادشاه و گدا فارغم بحمدالله
گدای خاک در دوست پادشاه من است
غرض ز مسجد و میخانه‌ام وصال شماست
جز این خیال ندارم خدا گواه من است
مگر به تیغ اجل خیمه برکنم ور نی
رمیدن از در دولت نه رسم و راه من است
از آن زمان که بر این آستان نهادم روی
فراز مسند خورشید تکیه گاه من است
گناه اگر چه نبود اختیار ما حافظ
تو در طریق ادب باش گو گناه من است
معنی بیت های نخستین
1. منم که گوشه ی میخانه خانقاه من است / دعای پیر مغان ورد صبحگاه من است:
من کسی هستم که گوشهٔ میخانه را جایگاه عبادت خود قرار داده‌ام. دعای پیر مغان، مانند ذکر صبحگاهی من است. در اینجا، میخانه برای من حکم خانقاه را دارد و عبادتم با باده و یاد یار همراه است.
2. گرم ترانه ی چنگ صبوح نیست چه باک / نوای من به سحر آه عذرخواه من است:
اگر نوای چنگ در صبحگاه نباشد، باکی نیست؛ زیرا آه سحرگاهی من، مانند نوایی است که از دل شکسته برمی‌آید. من با آه‌هایم با خدا راز و نیاز می‌کنم، گویی که طلب بخشایش می‌کنم.
3. ز پادشاه و گدا فارغم بحمدالله / گدای خاک در دوست پادشاه من است:
من از پادشاه و گدا بی‌نیازم، چرا که گدای آستان دوست، خود پادشاه من است. در پیشگاه عشق، مقام دنیوی ارزشی ندارد و تنها عشق است که مرا به عزت می‌رساند.
4. غرض ز مسجد و میخانه‌ام وصال شماست / جز این خیال ندارم خدا گواه من است:
هدف من از رفتن به مسجد یا میخانه، تنها رسیدن به وصال توست. جز این آرزو، هیچ فکر دیگری در سر ندارم و خداوند گواه راستگویی من است. همهٔ اعمالم برای نزدیکی به توست.
معنی بیت های پایانی
5. مگر به تیغ اجل خیمه برکنم ور نی / رمیدن از در دولت نه رسم و راه من است:
مگر اینکه مرگ خیمهٔ زندگی‌ام را برکند، وگرنه فرار از درگاه دولت و کرم تو، روش من نیست. من پایبند عشقم و تا زنده‌ام، از این راه خارج نخواهم شد.
6. از آن زمان که بر این آستان نهادم روی / فراز مسند خورشید تکیه گاه من است:
از زمانی که روی به این آستان نهادم، جایگاه من بر بلندای آسمان‌هاست، گویی تکیه‌گاهم مسند خورشید شده است. عشق تو مرا به جایگاهی والا رسانده است.
7. گناه اگر چه نبود اختیار ما حافظ / تو در طریق ادب باش گو گناه من است:
حافظا! گرچه گناه از اختیار ما خارج است، اما تو همچنان با ادب و فروتنی رفتار کن و بگو گناه از من است. حتی اگر سرزنش شوی، تو راه ادب را نگه دار و مسئولیت را بپذیر.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.