تاب بنفشه می‌دهد طره ی مشک سای تو
حافظ-غزل شماره 411
تاب بنفشه می‌دهد طره ی مشک سای تو
پرده ی غنچه می‌درد خنده ی دلگشای تو
ای گل خوش نسیم من بلبل خویش را مسوز
کز سر صدق می‌کند شب همه شب دعای تو
من که ملول گشتمی از نفس فرشتگان
قال و مقال عالمی می‌کشم از برای تو
دولت عشق بین که چون از سر فقر و افتخار
گوشه ی تاج سلطنت می‌شکند گدای تو
خرقه ی زهد و جام می گر چه نه درخور همند
این همه نقش می‌زنم از جهت رضای تو
شور شراب عشق تو آن نفسم رود ز سر
کاین سر پرهوس شود خاک در سرای تو
شاه‌نشین چشم من تکیه گه خیال توست
جای دعاست شاه من بی تو مباد جای تو
خوش چمنی ست عارضت خاصه که در بهار حسن
حافظ خوش کلام شد مرغِ سخن سرای تو
معنی و تفسیر بیت های نخستین:
۱. تاب بنفشه می‌دهد طره ی مشک سای تو / پرده ی غنچه می‌درد خنده ی دلگشای تو:
حافظ می‌گوید که طره‌ی مشک‌سای (موی خوشبوی) تو به بنفشه‌ها تاب می‌دهد و خنده‌ی دلگشای تو پرده‌ی غنچه (گل) را می‌درد. این بیت نشان‌دهنده‌ی زیبایی و جذابیت معشوق است که حتی طبیعت را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
۲. ای گل خوش نسیم من بلبل خویش را مسوز / کز سر صدق می‌کند شب همه شب دعای تو:
شاعر به معشوق می‌گوید که ای گل خوش‌نسیم (زیبا و خوشبو)، بلبل خویش (عاشق خود) را نیازوز، زیرا او از سر صدق هر شب برای تو دعا می‌کند. این بیت بیان‌گر عشق و وفاداری شاعر به معشوق است.
۳. من که ملول گشتمی از نفس فرشتگان / قال و مقال عالمی می‌کشم از برای تو:
حافظ می‌گوید که او حتی از نفس فرشتگان نیز ملول شده است، اما برای تو قال و مقال (درد و رنج) عالمی را تحمل می‌کند. این بیت نشان‌دهنده‌ی این است که عشق معشوق برای شاعر ارزش تحمل هر رنجی را دارد.
۴. دولت عشق بین که چون از سر فقر و افتخار / گوشه ی تاج سلطنت می‌شکند گدای تو:
شاعر می‌گوید که ببین چگونه دولت عشق، گدای تو را از سر فقر و افتخار، گوشه‌ی تاج سلطنت می‌شکند. این بیت بیان‌گر این است که عشق معشوق حتی گدا را به مقام سلطنت می‌رساند.
معنی و تفسیر بیت های پایانی:
۵. خرقه ی زهد و جام می گر چه نه درخور همند / این همه نقش می‌زنم از جهت رضای تو:
حافظ می‌گوید که خرقه‌ی زهد (پوشش زاهدان) و جام می اگرچه با هم سازگار نیستند، اما او این همه نقش (تلاش و کوشش) را برای رضای تو می‌زند. این بیت نشان‌دهنده‌ی این است که شاعر برای جلب رضایت معشوق، هر کاری می‌کند.
۶. شور شراب عشق تو آن نفسم رود ز سر / کاین سر پرهوس شود خاک در سرای تو:
شاعر می‌گوید که شور شراب عشق تو چنان است که نفسم از سر می‌رود و این سر پرهوس (عاشق) خاک در سرای تو می‌شود. این بیت بیان‌گر این است که عشق معشوق شاعر را به کلی تحت تأثیر قرار داده است.
۷. شاه‌نشین چشم من تکیه گه خیال توست / جای دعاست شاه من بی تو مباد جای تو:
حافظ می‌گوید که شاه‌نشین چشم من (بالاترین جایگاه در چشم من) تکیه‌گاه خیال توست و جای دعاست که ای شاه من، جای تو بدون تو نباشد. این بیت نشان‌دهنده‌ی این است که معشوق در نظر شاعر جایگاهی والا و مقدس دارد.
۸. خوش چمنی ست عارضت خاصه که در بهار حسن / حافظ خوش کلام شد مرغِ سخن سرای تو:
شاعر می‌گوید که عارضت (صورت تو) مانند چمنی خوش است، به ویژه در بهار حسن (زیبایی). حافظ خوش‌کلام (شاعر توانا) شده است و مانند مرغ سخن‌سرای تو (شاعری که برای تو شعر می‌سراید) است. این بیت بیان‌گر این است که زیبایی معشوق الهام‌بخش شاعر است.
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.