بالابلند عشوه گر نقش باز من-همراه با معنی و تفسیر

بالابلند عشوه گر نقش باز من

---

حافظ-غزل شماره 400

 

بالابلند عشوه گر نقش باز من

کوتاه کرد قصه ی زهد دراز من

دیدی دلا که آخر پیری و زهد و علم

با من چه کرد دیده ی معشوقه باز من

می‌ترسم از خرابی ایمان که می‌برد

محراب ابروی تو حضور نماز من

گفتم به دلق زرق بپوشم نشان عشق

غمّاز بود اشک و عیان کرد راز من

مست است یار و یاد حریفان نمی‌کند

ذکرش به خیر ساقی مسکین نواز من

یارب کی آن صبا بوزد کز نسیم آن

گردد شمامه ی کرمش کارساز من

نقشی بر آب می‌زنم از گریه حالیا

تا کی شود قرین حقیقت مجاز من

بر خود چو شمع خنده زنان گریه می‌کنم

تا با تو سنگ دل چه کند سوز و ساز من

زاهد چو از نماز تو کاری نمی‌رود

هم مستی شبانه و راز و نیاز من

حافظ ز گریه سوخت بگو حالش ای صبا

با شاه دوست پرور دشمن گداز من

 

---

 معنی و تفسیر بیت های نخستین:

۱. بالابلند عشوه گر نقش باز من / کوتاه کرد قصه ی زهد دراز من:
حافظ در این بیت از معشوقی سخن می‌گوید که با عشوه‌های بلند خود، قصه زهد طولانی او را کوتاه کرده است. این بیت نشان‌دهنده قدرت جذابیت معشوق و بی‌اعتباری زهد در برابر عشق است.

۲. دیدی دلا که آخر پیری و زهد و علم / با من چه کرد دیده ی معشوقه باز من:
حافظ در این بیت از دل خود می‌پرسد که آیا دیده‌ای که پیری، زهد و علم او را تحت تأثیر قرار داده، چگونه دیده معشوقه‌باز او را به این حال انداخته است. این بیت نشان‌دهنده تأثیر عمیق عشق بر زندگی حافظ است.

۳. می‌ترسم از خرابی ایمان که می‌برد / محراب ابروی تو حضور نماز من:
حافظ در این بیت بیان می‌کند که از خرابی ایمان خود می‌ترسد، زیرا ابروی معشوق مانند محرابی است که حضور نماز او را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این بیت نشان‌دهنده جذابیت معشوق و تأثیر آن بر ایمان عاشق است.

۴. گفتم به دلق زرق بپوشم نشان عشق / غمّاز بود اشک و عیان کرد راز من:
حافظ در این بیت بیان می‌کند که قصد داشت نشانه‌های عشق را با دلق زرق (لباس ریاکاری) بپوشاند، اما اشک‌هایش خیانت کردند و راز او را آشکار کردند. این بیت نشان‌دهنده ناتوانی در پنهان کردن عشق و رنج‌های آن است.

۵. مست است یار و یاد حریفان نمی‌کند / ذکرش به خیر ساقی مسکین نواز من:
حافظ در این بیت از معشوقی سخن می‌گوید که مست است و یاد حریفان (دیگران) را نمی‌کند. او از ساقی می‌خواهد که یاد معشوق را به خیر کند. این بیت نشان‌دهنده وفاداری عاشق به معشوق است.

---

معنی و تفسیر بیت های پایانی:

۶. یارب کی آن صبا بوزد کز نسیم آن / گردد شمامه ی کرمش کارساز من:
حافظ در این بیت از خداوند می‌خواهد که صبا (باد بهاری) بوزد تا نسیم آن شمامه (چراغ) کرم معشوق را کارساز او کند. این بیت نشان‌دهنده امیدواری عاشق به لطف معشوق است.

۷. نقشی بر آب می‌زنم از گریه حالیا / تا کی شود قرین حقیقت مجاز من:
حافظ در این بیت بیان می‌کند که از گریه‌هایش نقشی بر آب می‌زند و امیدوار است که این نقش مجازی، قرین حقیقت شود. این بیت نشان‌دهنده تلاش عاشق برای رسیدن به حقیقت عشق است.

۸. بر خود چو شمع خنده زنان گریه می‌کنم / تا با تو سنگ دل چه کند سوز و ساز من:
حافظ در این بیت بیان می‌کند که مانند شمع، با خنده گریه می‌کند تا ببیند سنگ‌دلی معشوق چه واکنشی به سوز و ساز او نشان می‌دهد. این بیت نشان‌دهنده درد و رنج عاشق در برابر بی‌اعتنایی معشوق است.

۹. زاهد چو از نماز تو کاری نمی‌رود / هم مستی شبانه و راز و نیاز من:
حافظ در این بیت از زاهد انتقاد می‌کند و می‌گوید که از نماز زاهد کاری ساخته نیست، اما مستی شبانه و راز و نیاز عاشق ارزشمند است. این بیت نشان‌دهنده بی‌اعتباری زهد ریاکارانه و ارزش عشق حقیقی است.

۱۰. حافظ ز گریه سوخت بگو حالش ای صبا / با شاه دوست پرور دشمن گداز من:
حافظ در این بیت از صبا (باد بهاری) می‌خواهد که حال سوخته و گریان او را به شاه دوست‌پرور (معشوق) برساند. این بیت نشان‌دهنده درد و رنج عاشق و امیدواری به لطف معشوق است.

---

غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی

واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.