معاشران گره از زلف یار باز کنید
حافظ-غزل شماره 244
معاشران گره از زلف یار باز کنید
شبی خوش است بدین قصه‌اش دراز کنید
حضور خلوت انس است و دوستان جمعند
و ان یکاد بخوانید و در فراز کنید
رباب و چنگ به بانگ بلند می‌گویند
که گوش هوش به پیغام اهل راز کنید
به جان دوست که غم پرده بر شما ندرد
گر اعتماد بر الطاف کارساز کنید
میان عاشق و معشوق فرق بسیار است
چو یار ناز نماید شما نیاز کنید
نخست موعظه ی پیر صحبت این حرف است
که از مصاحب ناجنس احتراز کنید
هر آن کسی که در این حلقه نیست زنده به عشق
بر او نمرده به فتویّ من نماز کنید
وگر طلب کند انعامی از شما حافظ
حوالتش به لب یار دلنواز کنید
معنی بیت های نخستین
۱. معاشران گره از زلف یار باز کنید / شبی خوش است بدین قصه‌اش دراز کنید:
حافظ خطاب به معاشران (دوستان) می‌گوید: ای دوستان، گره از زلف یار (معشوق) باز کنید و این قصه (عشق) را دراز کنید، چرا که این شب خوش است. او تأکید می‌کند که شب‌های عاشقانه باید با قصه‌های عشق همراه باشد. این بیت نشان‌دهنده‌ی اشتیاق حافظ به وصال معشوق است.
۲. حضور خلوت انس است و دوستان جمعند / و ان یکاد بخوانید و در فراز کنید:
حافظ می‌گوید: حضور در خلوت انس (تنهایی با معشوق) و جمع دوستان است. او از دوستان می‌خواهد که “و ان یکاد” (آیه‌ای از قرآن) را بخوانند و در فراز (بلندی) قرار گیرند. این بیت نشان‌دهنده‌ی اهمیت خلوت با معشوق و دعا برای آرامش است.
۳. رباب و چنگ به بانگ بلند می‌گویند / که گوش هوش به پیغام اهل راز کنید:
حافظ می‌گوید: رباب و چنگ (سازهای موسیقی) به بانگ بلند می‌گویند که گوش هوش (توجه) خود را به پیغام اهل راز (عارفان) بسپارید. او تأکید می‌کند که موسیقی می‌تواند پیام‌های عارفانه را منتقل کند. این بیت نشان‌دهنده‌ی تأثیر موسیقی در انتقال مفاهیم عرفانی است.
۴. به جان دوست که غم پرده بر شما ندرد / گر اعتماد بر الطاف کارساز کنید:
حافظ می‌گوید: به جان دوست (معشوق) قسم که غم پرده (رنج) بر شما نخواهد داشت، اگر به الطاف کارساز (لطف خداوند) اعتماد کنید. او تأکید می‌کند که اعتماد به لطف الهی می‌تواند رنج‌ها را از بین ببرد. این بیت نشان‌دهنده‌ی اهمیت توکل به خداوند است.
معنی بیت های پایانی
۵. میان عاشق و معشوق فرق بسیار است / چو یار ناز نماید شما نیاز کنید:
حافظ می‌گوید: میان عاشق و معشوق تفاوت زیادی وجود دارد، پس وقتی معشوق ناز می‌کند، شما نیاز (عشق) نشان دهید. او تأکید می‌کند که عاشق باید در برابر ناز معشوق، عشق و نیاز نشان دهد. این بیت نشان‌دهنده‌ی تفاوت نقش عاشق و معشوق در رابطه‌ی عاشقانه است.
۶. نخست موعظه ی پیر صحبت این حرف است / که از مصاحب ناجنس احتراز کنید:
حافظ می‌گوید: نخستین موعظه‌ی پیر صحبت (عارفان) این است که از مصاحب ناجنس (همنشین ناشایست) دوری کنید. او تأکید می‌کند که باید از همنشینان ناشایست دوری کرد. این بیت نشان‌دهنده‌ی اهمیت انتخاب همنشینان مناسب است.
۷. هر آن کسی که در این حلقه نیست زنده به عشق / بر او نمرده به فتویّ من نماز کنید:
حافظ می‌گوید: هر کس که در این حلقه (جمع عاشقان) زنده به عشق نیست، بر او نمرده (مرده) به فتوی من نماز کنید. او تأکید می‌کند که عشق تنها چیزی است که به زندگی معنا می‌دهد. این بیت نشان‌دهنده‌ی اهمیت عشق در زندگی است.
۸. وگر طلب کند انعامی از شما حافظ / حوالتش به لب یار دلنواز کنید:
حافظ می‌گوید: اگر حافظ از شما انعام (هدیه) طلب کند، حوالتش (ارجاعش) را به لب یار دلنواز (معشوق) بسپارید. او تأکید می‌کند که معشوق می‌تواند بهترین هدیه باشد. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق عمیق حافظ به معشوق است.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.