تو عارف واقعا گوساله بودی

ایرج میرزا – عارف نامه
مثنوی شماره 12
تو عارف واقعا گوساله بودی
که از من این سفر دوری نمودی
مگر .ون قحط بود اینجا قلندر
که ترسیدی کنم .ون تو را تر
گرفتی گوشه ی ژاندارمری را
به موسی برگزیدی سامری را
بیا امروز قدر هم بدانیم
که جاویدان در این عالم نمانیم
بیا تا زنده ام خود را مکن لوس
که فردا می خوری بهر من افسوس
پس از مرگم سرشک غم بباری
به قبرم لاله و سنبل بکاری
معنی بیتهای شعر
تو عارف واقعا گوساله بودی
که از من این سفر دوری نمودی
ای عارف، واقعاً نادان بودی که اینهمه از من دور شدی و به این سفر رفتی.
مگر .ون قحط بود اینجا قلندر
که ترسیدی کنم .ون تو را تر
مگر در اینجا کمبودِ آدمهای بیپروا بود که ای قلندر از ترس آنکه با تو رفتار ناشایستی کنم، از من دور شدی؟
گرفتی گوشه ی ژاندارمری را
به موسی برگزیدی سامری را
گوشهای در ژاندارمری برای خود برگزیدی و به جای انتخاب راه درست و پیامبری چون موسی، سامریِ گمراه را انتخاب کردی.
بیا امروز قدر هم بدانیم
که جاویدان در این عالم نمانیم
بیا تا امروز قدر یکدیگر را بدانیم، زیرا قرار نیست برای همیشه در این دنیا بمانیم.
بیا تا زنده ام خود را مکن لوس
که فردا می خوری بهر من افسوس
تا وقتی زندهام، خودت را از من دور و بیاعتنا نکن؛ زیرا اگر از دستم بدهی، فردا برای من افسوس خواهی خورد.
پس از مرگم سرشک غم بباری
به قبرم لاله و سنبل بکاری
پس از مرگ من اشک اندوه بریزی و بر مزارم گل لاله و سنبل بکاری.
تفسیر کلی
ایرج میرزا در این بخش از «عارفنامه» با لحنی طنزآمیز و گزنده، عارف را به سبب دوری و کنارهگیری از خود سرزنش میکند. تعبیرهای عامیانه و هجوآلود، فضای شوخی و صمیمیت تلخی میسازند و در عین حال، بیپروایی شاعر در نقد شخصیتهای اجتماعی را نشان میدهند. اشاره به ژاندارمری و تقابل موسی و سامری نیز نمادی از انتخاب نادرست و بیاعتمادی شاعر به رفتار مخاطب است. پایان شعر با دعوت به قدرشناسی از یکدیگر، پیام گذرا بودن زندگی و ضرورت استفاده از فرصت دوستی و همدلی را برجسته میکند.



