در وصف نیاید که چه شیرین دهن است آن

معنی بیت‌های شعر

در وصف نیاید که چه شیرین دهن است آن / این است که دور از لب و دندان من است آن

نمی‌توان وصف کرد که دهان او چقدر شیرین و دل‌نشین است؛ و دلیل این سخن آن است که او از لب و دندان من دور است و به وصالش دسترسی ندارم.

عارض نتوان گفت که دور قمر است این / بالا نتوان خواند که سرو چمن است آن

چهره‌اش را نمی‌توان فقط ماه دانست و قامتش را نمی‌توان تنها به سرو چمن تشبیه کرد؛ زیبایی او از ماه و سرو برتر است.

در سرو رسیده‌ست ولیکن به حقیقت / از سرو گذشته‌ست که سیمین بدن است آن

قامت او به سرو رسیده است، اما در حقیقت از سرو هم زیباتر و بلندتر است؛ زیرا بدنی سپید و سیمین دارد.

هرگز نبود جسم بدین حسن و لطافت / گویی همه روح است که در پیرهن است آن

هرگز پیکری با این همه زیبایی و لطافت وجود نداشته است؛ گویی سراسر وجود او روحی است که در جامه‌ای پنهان شده است.

خال است بر آن صفحه سیمین بناگوش / یا نقطه‌ای از غالیه بر یاسمن است آن

آن خال بر گونه و کنار گوش او، بر صفحه‌ای سیمین، یا مانند نقطه‌ای از ماده‌ی خوش‌بوی غالیه بر گل یاسمن است.

فی الجمله قیامت تویی امروز در آفاق / در چشم تو پیداست که باب فتن است آن

در مجموع، تو امروز در جهان مانند قیامتی؛ از چشم تو آشکار است که سرچشمه و دروازه‌ی فتنه‌ها و آشوب‌هاست.

گفتم که دل از چنبر زلفت برهانم / ترسم نرهانم که شکن بر شکن است آن

با خود گفتم دلم را از حلقه‌های زلفت رها کنم، اما می‌ترسم نتوانم؛ زیرا زلف تو پیچ‌درپیچ و پر از شکن و گره است.

هر کس که به جان آرزوی وصل تو دارد / دشوار برآید که محقر ثمن است آن

هرکس با همه‌ی وجود آرزوی وصال تو را داشته باشد، به‌سختی به آرزویش می‌رسد؛ زیرا بهای وصال تو بسیار ناچیز و حقیر نیست، بلکه بسیار گران‌بهاست.

مردی که ز شمشیر جفا روی بتابد / در کوی وفا مرد مخوانش که زن است آن

کسی که در برابر شمشیر ستم و بی‌وفایی تو روی برگرداند، در راه وفاداری او را مرد ندان؛ زیرا چنین کسی ترسو و ناتوان است.

گر خسته دلی نعره زند بر سر کویی / عیبش نتوان گفت که بی خویشتن است آن

اگر دل‌آزرده‌ای در کوی تو فریاد و ناله سر دهد، نمی‌توان او را سرزنش کرد؛ زیرا از شدت عشق و رنج، اختیار و خویشتن‌داری خود را از دست داده است.

نزدیک من آن است که هر جرم و خطایی / کز صاحب وجه حسن آید حسن است آن

از نظر من، هر گناه و خطایی که از صاحب چهره‌ی زیبا سر بزند، نیکو و پسندیده است؛ زیرا زیبایی او زشتی خطاهایش را می‌پوشاند.

سعدی سر سودای تو دارد نه سر خویش / هر جامه که عیار بپوشد کفن است آن

سعدی سر در سودای عشق تو دارد و دیگر به خویشتن نمی‌اندیشد؛ برای کسی که عیار و معشوق را برگزیده است، هر جامه‌ای جز کفن بی‌ارزش و بی‌معناست.