ساقیا سایه ی ابر است و بهار و لب جوی-همراه با معنی و تفسیر

ساقیا سایه ی ابر است و بهار و لب جوی

---

حافظ-غزل شماره 485

 

ساقیا سایه ی ابر است و بهار و لب جوی

من نگویم چه کن ار اهل دلی خود تو بگوی

بوی یکرنگی از این نقش نمی‌آید خیز

دلق آلوده ی صوفی به می ناب بشوی

سفله طبع است جهان بر کرمش تکیه مکن

ای جهاندیده ثبات قدم از سفله مجوی

دو نصیحت کنمت بشنو و صد گنج ببر

از در عیش درآ و به ره عیب مپوی

شکر آن را که دگر بار رسیدی به بهار

بیخ نیکی بنشان و ره تحقیق بجوی

روی جانان طلبی آینه را قابل ساز

ورنه هرگز گل و نسرین ندمد ز آهن و روی

گوش بگشای که بلبل به فغان می‌گوید

خواجه تقصیر مفرما گل توفیق ببوی

گفتی از حافظ ما بوی ریا می‌آید

آفرین بر نفست باد که خوش بردی بوی

---

 معنی و تفسیر بیت های نخستین :

۱. ساقیا سایه ی ابر است و بهار و لب جوی / من نگویم چه کن ار اهل دلی خود تو بگوی:
حافظ در این بیت از زیبایی طبیعت و بهار سخن می‌گوید و از ساقی (معشوق یا دوست) می‌خواهد که به جای او تصمیم بگیرد. این بیت نشان‌دهنده تسلیم و اعتماد حافظ به یار است.

۲. بوی یکرنگی از این نقش نمی‌آید خیز / دلق آلوده ی صوفی به می ناب بشوی:
حافظ در این بیت اشاره می‌کند که از این دنیای پر از نقش و رنگ (تظاهر و ریا)، بوی یکرنگی و صداقت نمی‌آید. او از صوفی می‌خواهد که دلق (جامه) آلوده خود را با می ناب (عشق حقیقی) بشوید تا از ریا پاک شود.

۳. سفله طبع است جهان بر کرمش تکیه مکن / ای جهاندیده ثبات قدم از سفله مجوی:
حافظ هشدار می‌دهد که جهان ذاتاً پست و ناپایدار است و نباید به لطف و کرم آن تکیه کرد. او به مخاطبش می‌گوید که از افراد پست و دنیاپرست، ثبات و وفا انتظار نداشته باشد.

۴. دو نصیحت کنمت بشنو و صد گنج ببر / از در عیش درآ و به ره عیب مپوی:
حافظ به مخاطبش دو نصیحت می‌کند: اول اینکه از در عیش (لذت و شادی) وارد شو و دوم اینکه به دنبال عیب‌جویی نرو. این بیت نشان‌دهنده نگرش مثبت حافظ به زندگی است.

---

 معنی و تفسیر بیت های پایانی :

۵. شکر آن را که دگر بار رسیدی به بهار / بیخ نیکی بنشان و ره تحقیق بجوی:
حافظ شکرگزار است که مخاطبش دوباره به فصل بهار (زمانی مناسب برای رشد و شکوفایی) رسیده است. او از مخاطب می‌خواهد که ریشه نیکی را در خود بکارد و راه حقیقت را جستجو کند.

۶. روی جانان طلبی آینه را قابل ساز / ورنه هرگز گل و نسرین ندمد ز آهن و روی:
حافظ می‌گوید که اگر می‌خواهی جمال معشوق (خدا یا یار) را ببینی، باید آینه دل خود را پاک و قابل درک کنی. این بیت اشاره به آماده‌سازی درون برای دریافت حقیقت است.

۷. گوش بگشای که بلبل به فغان می‌گوید / خواجه تقصیر مفرما گل توفیق ببوی:
حافظ از مخاطب می‌خواهد که به صدای بلبل (نماد عشق و شور) گوش دهد، زیرا بلبل از گل توفیق (موفقیت و سعادت) سخن می‌گوید. این بیت نشان‌دهنده اهمیت توجه به نشانه‌های الهی در طبیعت است.

۸. گفتی از حافظ ما بوی ریا می‌آید / آفرین بر نفست باد که خوش بردی بوی:
در این بیت، حافظ با طنز به انتقادی که از او شده پاسخ می‌دهد. اگر کسی گفته است که از حافظ بوی ریا می‌آید، حافظ به او آفرین می‌گوید که این انتقاد را به خوبی بیان کرده است. این بیت نشان‌دهنده تواضع و شوخ‌طبعی حافظ است.

---

غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی

واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.