ساقی بیا که شد قدح لاله پر ز می
حافظ-غزل شماره 429
ساقی بیا که شد قدح لاله پر ز می
طامات تا به چند و خرافات تا به کی
بگذر ز کبر و ناز که دیده ست روزگار
چین قبای قیصر و طرف کلاه کی
هشیار شو که مرغ چمن مست گشت هان
بیدار شو که خواب عدم در پی است هی
خوش نازکانه می‌چمی ای شاخ نوبهار
کآشفتگی مبادت از آشوب باد دی
بر مهر چرخ و شیوه ی او اعتماد نیست
ای وای بر کسی که شد ایمن ز مکر وی
فردا شراب کوثر و حور از برای ماست
و امروز نیز ساقی مه روی و جام می
باد صبا ز عهد صبی یاد می‌دهد
جان دارویی که غم ببرد درده ای صبی
حشمت مبین و سلطنت گل که بسپرد
فرّاش باد هر ورقش را به زیر پی
درده به یاد حاتم طی جام یک منی
تا نامه ی سیاه بخیلان کنیم طی
زان می که داد حسن و لطافت به ارغوان
بیرون فکند لطف مزاج از رخش به خوی
مسند به باغ بر که به خدمت چو بندگان
استاده است سرو و کمر بسته است نی
حافظ حدیث سحرفریب خوشت رسید
تا حدّ مصر و چین و به اطراف روم و ری
معنی و تفسیر بیت های نخستین:
1.ساقی بیا که شد قدح لاله پر ز می / طامات تا به چند و خرافات تا به کی:
حافظ در این بیت از ساقی (نماد بخشندهٔ شراب عشق) می‌خواهد که بیاید، زیرا قدح لاله (جام شراب) پر از می شده است. او از طامات (آرزوهای بی‌پایان) و خرافات (اعتقادات بی‌اساس) می‌پرسد که تا کی ادامه خواهند داشت. این بیت نشان‌دهندهٔ بی‌اعتنایی به آرزوهای بی‌پایان و خرافات است.
2.بگذر ز کبر و ناز که دیده ست روزگار / چین قبای قیصر و طرف کلاه کی:
در این بیت، حافظ از کبر و ناز (غرور و خودبینی) سخن می‌گوید و می‌گوید که روزگار دیده است که چین قبای قیصر (شکوه قیصر) و طرف کلاه کی (تاج پادشاهان) کجا رفته‌اند. این بیت نشان‌دهندهٔ بی‌ثباتی شکوه و جلال دنیوی است.
3.هشیار شو که مرغ چمن مست گشت هان / بیدار شو که خواب عدم در پی است هی:
حافظ در این بیت از مرغ چمن (نماد شادی و زندگی) سخن می‌گوید که مست شده است. او به خواننده هشدار می‌دهد که بیدار شود، زیرا خواب عدم (مرگ) در پی است. این بیت نشان‌دهندهٔ اهمیت بیداری و هوشیاری در زندگی است.
4.خوش نازکانه می‌چمی ای شاخ نوبهار / کآشفتگی مبادت از آشوب باد دی:
در این بیت، حافظ از شاخ نوبهار (نماد زیبایی و طراوت) سخن می‌گوید و می‌گوید که خوش نازکانه می‌چمد. او آرزو می‌کند که آشوب باد دی (باد سرد زمستان) به او آسیب نرساند. این بیت نشان‌دهندهٔ زیبایی و شکنندگی زندگی است.
معنی و تفسیر بیت های میانی:
5.بر مهر چرخ و شیوه ی او اعتماد نیست / ای وای بر کسی که شد ایمن ز مکر وی:
حافظ در این بیت از چرخ (زمانه) سخن می‌گوید و می‌گوید که به مهر و شیوهٔ او اعتماد نیست. او می‌گوید که وای بر کسی که از مکر چرخ ایمن شده است. این بیت نشان‌دهندهٔ بی‌اعتمادی به زمانه و مکر آن است.
6.فردا شراب کوثر و حور از برای ماست / و امروز نیز ساقی مه روی و جام می:
در این بیت، حافظ از فردا (آخرت) سخن می‌گوید و می‌گوید که شراب کوثر (شراب بهشتی) و حور (فرشته‌های بهشتی) برای ماست. او می‌گوید که امروز نیز ساقی مه‌رو و جام شراب وجود دارد. این بیت نشان‌دهندهٔ امید به بهشت و لذت بردن از زندگی کنونی است.
7.باد صبا ز عهد صبی یاد می‌دهد / جان دارویی که غم ببرد درده ای صبی:
حافظ در این بیت از باد صبا (باد ملایم) سخن می‌گوید که یاد عهد صبی (دوران کودکی) را زنده می‌کند. او می‌گوید که جان دارویی است که غم را می‌برد و از صبی (دوران کودکی) می‌خواهد که این دارو را بدهد. این بیت نشان‌دهندهٔ یادآوری خاطرات شیرین گذشته است.
8.حشمت مبین و سلطنت گل که بسپرد / فرّاش باد هر ورقش را به زیر پی:
در این بیت، حافظ از حشمت و سلطنت گل (نماد زیبایی و شکوه) سخن می‌گوید و می‌گوید که این‌ها را نبین، زیرا فراش (باد) هر ورق (برگ) آن را زیر پا می‌اندازد. این بیت نشان‌دهندهٔ بی‌ثباتی زیبایی و شکوه دنیوی است.
معنی و تفسیر بیت های پایانی:
9.درده به یاد حاتم طی جام یک منی / تا نامه ی سیاه بخیلان کنیم طی:
حافظ در این بیت از حاتم طی (نماد سخاوت) یاد می‌کند و می‌خواهد که جام شراب به یاد او نوشیده شود. او می‌گوید که با این کار نامهٔ سیاه بخیلان (کسانی که خسیس هستند) را پاک می‌کنیم. این بیت نشان‌دهندهٔ ارزش بخشش و سخاوت است.
10.زان می که داد حسن و لطافت به ارغوان / بیرون فکند لطف مزاج از رخش به خوی:
در این بیت، حافظ از می (شراب) سخن می‌گوید که حسن و لطافت را به ارغوان (گل سرخ) داده است. او می‌گوید که این می لطف مزاج (طبیعت لطیف) را از رخش (چهره) به خوی (خود) بیرون می‌اندازد. این بیت نشان‌دهندهٔ تأثیر شراب بر زیبایی و لطافت است.
11.مسند به باغ بر که به خدمت چو بندگان / استاده است سرو و کمر بسته است نی:
حافظ در این بیت از مسند (تخت) در باغ سخن می‌گوید و می‌گوید که سرو (نماد زیبایی) و نی (نماد موسیقی) مانند بندگان به خدمت ایستاده‌اند. این بیت نشان‌دهندهٔ زیبایی و شکوه باغ است.
12.حافظ حدیث سحرفریب خوشت رسید / تا حدّ مصر و چین و به اطراف روم و ری:
حافظ در این بیت از حدیث سحرفریب (سخن فریبنده) خود سخن می‌گوید و می‌گوید که این سخن به حد مصر و چین و اطراف روم و ری (نماد گستردگی) رسیده است. این بیت نشان‌دهندهٔ شهرت و محبوبیت شعر حافظ است.
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.