شراب بیغش و ساقی خوش دو دام رهند
حافظ-غزل شماره 201
شراب بیغش و ساقی خوش دو دام رهند
که زیرکان جهان از کمندشان نرهند
من ار چه عاشقم و رند و مست و نامه سیاه
هزار شکر که یاران شهر بیگنهند
جفا نه پیشه درویشیست و راهروی
بیار باده که این سالکان نه مرد رهند
مبین حقیر گدایان عشق را کاین قوم
شهان بی کمر و خسروان بی کلهند
به هوش باش که هنگام باد استغنا
هزار خرمن طاعت به نیم جو ننهند
مکن که کوکبه ی دلبری شکسته شود
چو بندگان بگریزند و چاکران بجهند
غلام همت دردی کشان یکرنگم
نه آن گروه که ازرق لباس و دل سیهند
قدم منه به خرابات جز به شرط ادب
که سالکان درش محرمان پادشهند
جناب عشق بلند است همتی حافظ
که عاشقان ره بیهمتان به خود ندهند
معنی بیت های نخستین
۱. شراب بیغش و ساقی خوش دو دام رهند / که زیرکان جهان از کمندشان نرهند:
شراب خالص و ساقی خوشرو دو دامگستر هستند که زیرکان جهان از دام آنها نمیگریزند. این بیت به جذابیت بیپایان شراب و ساقی اشاره دارد که حتی خردمندان را نیز اسیر خود میکند.
۲. من ار چه عاشقم و رند و مست و نامه سیاه / هزار شکر که یاران شهر بیگنهند:
اگرچه من عاشق و رند و مست و بدنامم، اما هزاران شکر که یاران شهر بیگناهند. حافظ به پاکی و بیآلایشی یاران خود اشاره میکند.
۳. جفا نه پیشه درویشیست و راهروی / بیار باده که این سالکان نه مرد رهند:
جفاکردن شایسته درویشی و راهروی نیست، شراب بیاور که این سالکان اهل راه نیستند. این بیت به نقد ریاکاری برخی مدعیان تصوف اشاره دارد.
۴. مبین حقیر گدایان عشق را کاین قوم / شهان بی کمر و خسروان بی کلهند:
گدایان عشق را حقیر مشمار، چرا که اینان پادشاهان بیکمر و خسروان بیتاجند. شاعر به عظمت واقعی عاشقان حقیقی اشاره میکند.
معنی بیت های پایانی
۵. به هوش باش که هنگام باد استغنا / هزار خرمن طاعت به نیم جو ننهند:
هوشیار باش که هنگام وزش باد بینیازی، هزاران خرمن طاعت را به نیم جو هم نمیخرند. این بیت به بیارزشی عبادت بدون اخلاص اشاره دارد.
۶. مکن که کوکبه ی دلبری شکسته شود / چو بندگان بگریزند و چاکران بجهند:
مگذار جمع دلبران پراکنده شود، وقتی بندگان بگریزند و خدمتکاران بجهند. حافظ به حفظ حریم محافل عاشقانه تأکید میکند.
۷. غلام همت دردی کشان یکرنگم / نه آن گروه که ازرق لباس و دل سیهند:
من بنده همت رندان یکرنگم، نه از آن گروه که جامه آبی (صوفیان) پوشند ولی دل سیاه دارند. این بیت به صداقت رندان در مقابل ریاکاری برخی صوفیان اشاره دارد.
۸. قدم منه به خرابات جز به شرط ادب / که سالکان درش محرمان پادشهند:
پایت را به میخانه مگذار مگر با ادب، چرا که سالکان آنجا محرم اسرار پادشاهانند. شاعر به اهمیت ادب در محافل عارفانه اشاره میکند.
۹. جناب عشق بلند است همتی حافظ / که عاشقان ره بیهمتان به خود ندهند:
مقام عشق والاست، ای حافظ همتی کن که عاشقان راه، افراد بیهمت را به خود راه ندهند. این بیت به والایی مقام عشق و لزوم حفظ حریم آن اشاره دارد.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.
