خوشا دلی که مدام از پی نظر نرود-همراه با معنی و تفسیر

خوشا دلی که مدام از پی نظر نرود

---

حافظ-غزل شماره 224

 

خوشا دلی که مدام از پی نظر نرود

به هر درش که بخوانند بی‌خبر نرود

طمع در آن لب شیرین نکردنم اولی

ولی چگونه مگس از پی شکر نرود

سواد دیده ی غمدیده‌ام به اشک مشوی

که نقش خال توام هرگز از نظر نرود

ز من چو باد صبا بوی خود دریغ مدار

چرا که بی سر زلف توام به سر نرود

دلا مباش چنین هرزه گرد و هرجایی

که هیچ کار ز پیشت بدین هنر نرود

مکن به چشم حقارت نگاه در من مست

که آبروی شریعت بدین قدر نرود

من گدا هوس سروقامتی دارم

که دست در کمرش جز به سیم و زر نرود

تو کز مکارم اخلاق عالمی دگری

وفای عهد من از خاطرت به در نرود

سیاه نامه‌تر از خود کسی نمی‌بینم

چگونه چون قلمم دود دل به سر نرود

به تاج هدهدم از ره مبر که باز سفید

چو باشه در پی هر صید مختصر نرود

بیار باده و اول به دست حافظ ده

به شرط آنکه ز مجلس سخن به در نرود

---

معنی بیت های نخستین

۱. خوشا دلی که مدام از پی نظر نرود / به هر درش که بخوانند بی‌خبر نرود:
خوشا به حال دلی که همیشه در پی نظر (معشوق) نمی‌رود و هرگاه او را صدا می‌زنند، بی‌خبر نمی‌ماند. حافظ در این بیت به آرامش و ثبات دل اشاره می‌کند. او از مخاطب می‌خواهد که دلی آرام و ثابت داشته باشد و به هر ندایی پاسخ ندهد. این بیت نشان‌دهنده‌ی نگاه حافظ به آرامش و ثبات دل است.

۲. طمع در آن لب شیرین نکردنم اولی / ولی چگونه مگس از پی شکر نرود:
طمع نکردن به آن لب شیرین بهتر است، اما چگونه ممکن است مگس به دنبال شکر نرود؟ حافظ در این بیت به جذابیت و کشش طبیعی معشوق اشاره می‌کند. او از مخاطب می‌خواهد که بداند جذب شدن به معشوق امری طبیعی است. این بیت نشان‌دهنده‌ی نگاه حافظ به جذابیت طبیعی معشوق است.

۳. سواد دیده ی غمدیده‌ام به اشک مشوی / که نقش خال توام هرگز از نظر نرود:
سیاهی چشم غمدیده‌ی من را با اشک مشوی، زیرا نقش خال تو هرگز از نظر من دور نمی‌شود. حافظ در این بیت به وفاداری و یادآوری معشوق اشاره می‌کند. او از مخاطب می‌خواهد که بداند خال معشوق همیشه در خاطرش باقی می‌ماند. این بیت نشان‌دهنده‌ی نگاه حافظ به وفاداری و یادآوری معشوق است.

۴. ز من چو باد صبا بوی خود دریغ مدار / چرا که بی سر زلف توام به سر نرود:
از من مانند باد صبا بوی خود را دریغ مدار، زیرا بدون سر زلف تو به جایی نمی‌روم. حافظ در این بیت به وابستگی و عشق خود به معشوق اشاره می‌کند. او از معشوق می‌خواهد که بوی خود را از او دریغ نکند. این بیت نشان‌دهنده‌ی نگاه حافظ به وابستگی و عشق به معشوق است.

معنی بیت های میانی

۵. دلا مباش چنین هرزه گرد و هرجایی / که هیچ کار ز پیشت بدین هنر نرود:
ای دل، اینگونه هرزه‌گرد و هرجایی نباش، زیرا هیچ کاری با این هنر تو پیش نمی‌رود. حافظ در این بیت به بی‌هدفی و بی‌ثباتی دل اشاره می‌کند. او از دل می‌خواهد که هدفمند و ثابت باشد. این بیت نشان‌دهنده‌ی نگاه حافظ به هدفمندی و ثبات دل است.

۶. مکن به چشم حقارت نگاه در من مست / که آبروی شریعت بدین قدر نرود:
به من مست با چشم حقارت نگاه نکن، زیرا آبروی شریعت به این اندازه پایین نیست. حافظ در این بیت به احترام و ارزش انسان اشاره می‌کند. او از مخاطب می‌خواهد که به دیگران با احترام نگاه کند. این بیت نشان‌دهنده‌ی نگاه حافظ به احترام و ارزش انسان است.

۷. من گدا هوس سروقامتی دارم / که دست در کمرش جز به سیم و زر نرود:
من گدا هوس سروقامتی دارم که دست در کمرش جز به سیم و زر نمی‌رود. حافظ در این بیت به آرزوی دستیابی به معشوق اشاره می‌کند. او از مخاطب می‌خواهد که بداند معشوق ارزشمند است. این بیت نشان‌دهنده‌ی نگاه حافظ به ارزشمندی معشوق است.

۸. تو کز مکارم اخلاق عالمی دگری / وفای عهد من از خاطرت به در نرود:
تو که از مکارم اخلاق عالمی دیگری هستی، وفای عهد من از خاطرت بیرون نمی‌رود. حافظ در این بیت به وفاداری و یادآوری عهد اشاره می‌کند. او از مخاطب می‌خواهد که به عهد خود وفادار بماند. این بیت نشان‌دهنده‌ی نگاه حافظ به وفاداری و یادآوری عهد است.

معنی بیت های پایانی

۹. سیاه نامه‌تر از خود کسی نمی‌بینم / چگونه چون قلمم دود دل به سر نرود:
سیاه‌نامه‌تر از خود کسی نمی‌بینم، چگونه ممکن است قلم من دود دل به سر نرود؟ حافظ در این بیت به رنج و اندوه خود اشاره می‌کند. او از مخاطب می‌خواهد که بداند رنج و اندوه او بسیار است. این بیت نشان‌دهنده‌ی نگاه حافظ به رنج و اندوه است.

۱۰. به تاج هدهدم از ره مبر که باز سفید / چو باشه در پی هر صید مختصر نرود:
تاج هدهد مرا از راه مبر، زیرا باز سفید مانند باشه به دنبال هر صید کوچکی نمی‌رود. حافظ در این بیت به ارزشمندی و بلندپروازی اشاره می‌کند. او از مخاطب می‌خواهد که به دنبال اهداف بزرگ برود. این بیت نشان‌دهنده‌ی نگاه حافظ به ارزشمندی و بلندپروازی است.

۱۱. بیار باده و اول به دست حافظ ده / به شرط آنکه ز مجلس سخن به در نرود:
شراب بیاور و اول به دست حافظ بده، به شرطی که سخن از مجلس بیرون نرود. حافظ در این بیت به لذت شراب و حفظ اسرار اشاره می‌کند. او از مخاطب می‌خواهد که شراب بیاورد و اسرار مجلس را حفظ کند. این بیت نشان‌دهنده‌ی نگاه حافظ به لذت شراب و حفظ اسرار است.

---

تفسیر شعر

 

---

غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی

واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.