مژده ای دل که دگر باد صبا بازآمد
حافظ-غزل شماره 174
مژده ای دل که دگر باد صبا بازآمد
هدهد خوش خبر از طرف سبا بازآمد
برکش ای مرغ سحر نغمه ی داوودی باز
که سلیمان گل از باد هوا بازآمد
عارفی کو که کند فهم زبان سوسن
تا بپرسد که چرا رفت و چرا بازآمد
مردمی کرد و کرم لطف خداداد به من
کان بت ماهرخ از راه وفا بازآمد
لاله بوی می نوشین بشنید از دم صبح
داغ دل بود به امید دوا بازآمد
چشم من در ره این قافله ی راه بماند
تا به گوش دلم آواز درا بازآمد
گر چه حافظ درِ رنجش زد و پیمان بشکست
لطف او بین که به لطف از در ما بازآمد
معنی بیت های نخستین
۱. مژده ای دل که دگر باد صبا بازآمد / هدهد خوش خبر از طرف سبا بازآمد:
ای دل، مژده باد که نسیم بهاری (صبا) دوباره بازگشته است / هدهد خوش‌خبر از سوی سرزمین سبا (نماد پیام‌رسانی) بازآمد. این بیت نوید آغاز فصل بهار و آمدن پیام‌های شاد را می‌دهد و از هدهد به عنوان نماد بشارت‌دهنده یاد می‌کند.
۲. برکش ای مرغ سحر نغمه ی داوودی باز / که سلیمان گل از باد هوا بازآمد:
ای مرغ سحر، نغمه‌ی داوودی (آوای خوش) را دوباره سر ده / زیرا سلیمانِ گل (بهار) با وزیدن باد بازگشته است. حافظ با اشاره به نغمه‌های روح‌افزای بهاری، از بازگشت زیبایی و نشاط طبیعت سخن می‌گوید.
۳. عارفی کو که کند فهم زبان سوسن / تا بپرسد که چرا رفت و چرا بازآمد:
کجاست عارفی که زبان سوسن را بفهمد / تا از او بپرسد که چرا رفت و چرا بازگشت؟ این بیت به شکلی رمزآلود از رازهای طبیعت و بازگشت چرخه زندگی می‌پرسد و نیاز به درک عمیق تر را بیان می‌کند.
معنی بیت های پایانی
۴. مردمی کرد و کرم لطف خداداد به من / کان بت ماهرخ از راه وفا بازآمد:
مهربانی و بخشش خداوند شامل حالم شد / که آن بت ماهرخ (معشوق) با وفا بازگشت. حافظ از لطف الهی و بازگشت معشوق با ویژگی‌های نیکو سخن می‌گوید.
۵. لاله بوی می نوشین بشنید از دم صبح / داغ دل بود به امید دوا بازآمد:
لاله بوی شراب شیرین را از نسیم صبح شنید / و با امید درمان درد دل، دوباره سر برآورد. این بیت از تشبیه لاله به دلداده‌ای سخن می‌گوید که به امید بهبودی بازمی‌گردد.
۶. چشم من در ره این قافله ی راه بماند / تا به گوش دلم آواز درا بازآمد:
چشم من در انتظار این کاروان (بهار) در راه ماند / تا اینکه آواز درِ بازگشتن به گوش دلم رسید. حافظ انتظار کشیدن برای رسیدن موسم خوشی را به تصویر می‌کشد.
۷. گر چه حافظ درِ رنجش زد و پیمان بشکست / لطف او بین که به لطف از در ما بازآمد:
اگرچه حافظ باعث رنجش شد و پیمان شکست / اما لطف او را ببین که با مهربانی دوباره به سوی ما بازگشت. این بیت نشان‌دهنده بخشش و بزرگواری معشوق است، حتی پس از خطاهای شاعر.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.