صبا به تهنیت پیر می فروش آمد
حافظ-غزل شماره 175
صبا به تهنیت پیر می فروش آمد
که موسم طرب و عیش و ناز و نوش آمد
هوا مسیح نفس گشت و باد نافه گشای
درخت سبز شد و مرغ در خروش آمد
تنور لاله چنان برفروخت باد بهار
که غنچه غرق عرق گشت و گل به جوش آمد
به گوش هوش نیوش از من و به عشرت کوش
که این سخن سحر از هاتفم به گوش آمد
ز فکر تفرقه بازآی تا شوی مجموع
به حکم آنکه چو شد اهرمن سروش آمد
ز مرغ صبح ندانم که سوسن آزاد
چه گوش کرد که باده زبان خموش آمد
چه جای صحبت نامحرم است مجلس انس
سر پیاله بپوشان که خرقه پوش آمد
ز خانقاه به میخانه می‌رود حافظ
مگر ز مستی زهد ریا به هوش آمد
معنی بیت های نخستین
1. صبا به تهنیت پیر می فروش آمد / که موسم طرب و عیش و ناز و نوش آمد:
نسیم صبا (باد بهاری) به شادباش و تبریک نزد پیر میفروش آمد، زیرا فصل شادی، خوشی، ناز و نوشیدن می رسد. این بیت نشان‌دهنده آغاز بهار و فرصتی برای شادمانی و لذت است. حافظ از این تغییر فصل به عنوان نمادی از فرصت‌های جدید و نشاط استفاده می‌کند.
2. هوا مسیح نفس گشت و باد نافه گشای / درخت سبز شد و مرغ در خروش آمد:
هوا مانند نفس مسیح (نفس زندگی‌بخش) شد و بادی که عطر نافه (مشک) را می‌پراکند وزید. درختان سبز شدند و پرندگان با آواز بلند به وجد آمدند. این بیت تصویری زنده از طبیعت زنده و پرجنب‌وجوش بهار را ترسیم می‌کند.
3. تنور لاله چنان برفروخت باد بهار / که غنچه غرق عرق گشت و گل به جوش آمد:
باد بهار تنور لاله‌ها را چنان افروخت که غنچه‌ها از شوق عرق کردند و گلها به وجد آمدند. این بیت از تشبیهات زیبا برای توصیف گرمای بهار و شکوفایی گلها استفاده می‌کند.
4. به گوش هوش نیوش از من و به عشرت کوش / که این سخن سحر از هاتفم به گوش آمد:
با گوش هوشیار بشنو و در شادی بکوش، زیرا این سخن سحرآمیز از هاتف غیبی به گوشم رسید. حافظ به مخاطبش توصیه می‌کند که از فرصت‌های شادمانی استفاده کند.
معنی بیت های پایانی
5. ز فکر تفرقه بازآی تا شوی مجموع / به حکم آنکه چو شد اهرمن سروش آمد:
از فکر پراکندگی بازگرد تا به وحدت برسی، چرا که وقتی اهریمن (شیطان) از راه به در رفت، فرشته وحی (سروش) ظهور کرد. این بیت اشاره به اهمیت وحدت و دوری از تفرقه دارد.
6. ز مرغ صبح ندانم که سوسن آزاد / چه گوش کرد که باده زبان خموش آمد:
نمی‌دانم مرغ صبح چه به گوش سوسن آزاد گفت که شراب زبان در کام بست. این بیت به شکلی رمزآلود از سکوت و رازآمیزی طبیعت سخن می‌گوید.
7. چه جای صحبت نامحرم است مجلس انس / سر پیاله بپوشان که خرقه پوش آمد:
در مجلس انس (محفل دوستان) چه جای صحبت نامحرم است؟ سر پیاله را بپوشان، زیرا شخصی ریاکار (خرقه‌پوش) وارد شده است. حافظ از ریاکاران انتقاد می‌کند و بر پاکی محافل دوستانه تأکید دارد.
8. ز خانقاه به میخانه می‌رود حافظ / مگر ز مستی زهد ریا به هوش آمد:
حافظ از خانقاه به میخانه می‌رود، شاید از مستی زهد ریایی به هوش آمده است. این بیت نشان‌دهنده نگرش حافظ به ریاکاری و ترجیح صداقت و راستی است.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.