تنت به ناز طبیبان نیازمند مباد

حافظ-غزل شماره 106
تنت به ناز طبیبان نیازمند مباد
وجود نازکت آزرده ی گزند مباد
سلامت همه آفاق در سلامت توست
به هیچ عارضه شخص تو دردمند مباد
جمال صورت و معنی ز امن صحت توست
که ظاهرت دژم و باطنت نژند مباد
در این چمن چو درآید خزان به یغمایی
رهش به سرو سهی قامت بلند مباد
در آن بساط که حسن تو جلوه آغازد
مجال طعنه ی بدبین و بدپسند مباد
هر آنکه روی چو ماهت به چشم بد بیند
بر آتش تو به جز جان او سپند مباد
شفا ز گفته ی شکرفشان حافظ جوی
که حاجتت به علاج گلاب و قند مباد
معنی بیت های نخستین
1. تنت به ناز طبیبان نیازمند مباد / وجود نازکت آزرده ی گزند مباد:
پیکر نازنینت هرگز نیازمند طبیبان نباشد و وجود ظریف تو از هر گزندی مصون باد. این بیت دعایی است برای حفظ سلامت و تندرستی معشوق، که نازپرورده و آسیبناپذیر بماند.
2. سلامت همه آفاق در سلامت توست / به هیچ عارضه شخص تو دردمند مباد:
سلامت تمام جهان به سلامت تو وابسته است؛ پس ای کاش هرگز بیماری و دردی به تو نرسد. حافظ در این بیت جایگاه رفیع معشوق را نشان میدهد که سلامتش مایه آرامش عالم است.
3. جمال صورت و معنی ز امن صحت توست / که ظاهرت دژم و باطنت نژند مباد:
زیبایی ظاهر و باطن تو از تندرستیات سرچشمه میگیرد؛ پس هیچ غمی چهرهات را مکدر و دلت را آزرده نکند. این بیت به پیوند زیبایی و سلامتی اشاره دارد.
4. در این چمن چو درآید خزان به یغمایی / رهش به سرو سهی قامت بلند مباد:
هرگاه خزان به این باغ درآید، مباد که بتواند به سرو بلندقامت تو دست یابد. حافظ با این تشبیه زیبا، معشوق را همچون سروی توصیف میکند که از گزند زمانه در امان است.
معنی بیت های پایانی
5. در آن بساط که حسن تو جلوه آغازد / مجال طعنه ی بدبین و بدپسند مباد:
در محفلی که جمال تو به نمایش درآید، مباد که بدخواهان و حسودان مجال طعنه و سخنچینی یابند. این بیت آرزوی محیطی پاک و به دور از کینهتوزی برای معشوق است.
6. هر آنکه روی چو ماهت به چشم بد بیند / بر آتش تو به جز جان او سپند مباد:
هر کس که به چشمان بد به ماهرویی تو بنگرد، مباد که جز جان خود را قربانی آتش حسادت کند. حافظ در این بیت نفرین خود را نثار حسودان میکند.
7. شفا ز گفته ی شکرفشان حافظ جوی / که حاجتت به علاج گلاب و قند مباد:
شفا را از سخنان شیرین حافظ طلب کن، تا هرگز نیازمند درمانی چون گلاب و قند نباشی. این بیت پایانی هم دعایی برای تندرستی معشوق است و هم اشارهای به قدرت شفابخش شعر و کلام.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.



