اگر به مذهب تو خون عاشق است مباح
حافظ-غزل شماره 98
اگر به مذهب تو خون عاشق است مباح
صلاح ما همه آن است کان تو راست صلاح
سوادِ زلف سیاه تو جاعل الظلمات
بیاض روی چو ماه تو فالق الاصباح
ز چین زلف کمندت کسی نیافت خلاص
از آن کمانچه ی ابرو و تیر چشم نجاح
ز دیدهام شده یک چشمه در کنار روان
که آشنا نکند در میان آن ملاح
لب چو آب حیات تو هست قوت جان
وجود خاکی ما را از اوست ذکر رواح
بداد لعل لبت بوسهای به صد زاری
گرفت کام دلم زو به صد هزار الحاح
دعای جان تو ورد زبان مشتاقان
همیشه تا که بود متّصل مسا و صباح
صلاح و توبه و تقوی ز ما مجو حافظ
ز رند و عاشق و مجنون کسی نیافت صلاح
معنی بیت های نخستین
1. اگر به مذهب تو خون عاشق است مباح / صلاح ما همه آن است کان تو راست صلاح:
اگر در دین تو ریختن خون عاشق رواست، پس صلاح و نجات ما تنها در آن چیزی است که تو آن را صلاح بدانی. حافظ در این بیت به اطاعت مطلق از معشوق اشاره دارد، حتی اگر این اطاعت به هلاکت عاشق بینجامد.
2. سوادِ زلف سیاه تو جاعل الظلمات / بیاض روی چو ماه تو فالق الاصباح:
سیاهی زلف تو مانند تاریکیهای شب است، در حالی که سفیدی روی ماهگونهات همچون روشنایی صبحگاه میدرخشد. این بیت با تشبیهات زیبا، تضاد بین زلف سیاه و روی سفید معشوق را توصیف میکند.
3. ز چین زلف کمندت کسی نیافت خلاص / از آن کمانچه ی ابرو و تیر چشم نجاح:
هیچ کس از پیچوتاب زلف کمندگونهات رهایی نیافته است، همانگونه که از تیرهای چشم و کمان ابرویت نیز نجات نمییابد. حافظ در اینجا به اسارت عاشق در دام زیباییهای معشوق اشاره دارد.
4. ز دیدهام شده یک چشمه در کنار روان / که آشنا نکند در میان آن ملاح:
از چشمانم چشمهای از اشک جاری شده که هیچ ملاح (شناگری) جرأت نزدیک شدن به آن را ندارد. این بیت عمق غم و اندوه عاشق را نشان میدهد.
معنی بیت های پایانی
5. لب چو آب حیات تو هست قوت جان / وجود خاکی ما را از اوست ذکر رواح:
لبهای تو مانند آب حیات، مایهٔ حیات جان است و وجود فانی ما از آن نیرو میگیرد. حافظ در این بیت به تاثیر معجزهآسای وصال معشوق اشاره میکند.
6. بداد لعل لبت بوسهای به صد زاری / گرفت کام دلم زو به صد هزار الحاح:
با هزار التماس، لعل لبت یک بوسه به من بخشید که آرزوی دلم را برآورده کرد. این بیت شوق و اشتیاق عاشق برای وصال را بیان میکند.
7. دعای جان تو ورد زبان مشتاقان / همیشه تا که بود متّصل مسا و صباح:
دعای جانفزای تو همواره بر زبان مشتاقان خواهد بود، از شب تا صبحگاهان. حافظ در این بیت به تاثیر ماندگار معشوق در دل عاشقان اشاره دارد.
8. صلاح و توبه و تقوی ز ما مجو حافظ / ز رند و عاشق و مجنون کسی نیافت صلاح:
ای حافظ، از ما که رند و عاشق و دیوانهایم، توقع صلاح و تقوا نداشته باش، چرا که چنین کسی هرگز به صلاح نرسیده است. این بیت پایانی نشاندهندهٔ پذیرش حافظ از وضعیت خود به عنوان عاشقی بیقرار است.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.
