فتوی پیر مغان دارم و قولی ست قدیم
حافظ-غزل شماره 367
فتوی پیر مغان دارم و قولی ست قدیم
که حرامست می آنجا که نه یارست ندیم
چاک خواهم زدن این دلق ریایی چه کنم
روح را صحبت ناجنس عذابی ست الیم
تا مگر جرعه فشاند لب جانان بر من
سالها شد که منم بر در میخانه مقیم
مگرش خدمت دیرین من از یاد برفت
ای نسیم سحری یاد دهش عهد قدیم
بعد صد سال اگر بر سر خاکم گذری
سر برآرد ز گلم رقص کنان عظم رمیم
دلبر از ما به صد امید ستد اول دل
ظاهراً عهد فرامش نکند خلق کریم
غنچه گو تنگ دل از کار فروبسته مباش
کز دم صبح مدد یابی و انفاس نسیم
فکر بهبود خود ای دل ز دری دیگر کن
درد عاشق نشود بِه به مداوای حکیم
گوهر معرفت آموز که با خود ببری
که نصیب دگرانست نصاب زر و سیم
دام سختست مگر یار شود لطف خدا
ور نه آدم نبرد صرفه ز شیطان رجیم
حافظ ار سیم و زرت نیست چه شد شاکر باش
چه به از دولت لطف سخن و طبع سلیم
معنی و تفسیر بیت های نخستین :
1. فتوی پیر مغان دارم و قولی ست قدیم / که حرامست می آنجا که نه یارست ندیم:
حافظ در این بیت به فتوا و قول قدیمی پیر مغان (نماد عرفان و خرد) اشاره میکند که نوشیدن می (نماد عشق و مستی معنوی) در جایی که یار (معشوق یا خدا) و ندیم (همنشین) نباشد، حرام است. این بیت نشاندهندهی اهمیت همراهی عشق و معنویت در زندگی است.
2. چاک خواهم زدن این دلق ریایی چه کنم / روح را صحبت ناجنس عذابی ست الیم:
در این بیت، حافظ بیان میکند که میخواهد دلق ریایی (پوشش ظاهری و تظاهر) را پاره کند، اما چه کند که روح در صحبت با ناجنس (نااهل) عذابی دردناک است. این بیت نشاندهندهی تلاش برای رهایی از تظاهر و دوری از نااهلان است.
3. تا مگر جرعه فشاند لب جانان بر من / سالها شد که منم بر در میخانه مقیم:
حافظ در این بیت بیان میکند که سالهاست بر در میخانه (نماد عرفان و رهایی) مقیم است، به امید اینکه شاید لب جانان (معشوق یا خدا) جرعهای (ذرهای از عشق) بر او بفشاند. این بیت نشاندهندهی طلب عشق و معنویت است.
4. مگرش خدمت دیرین من از یاد برفت / ای نسیم سحری یاد دهش عهد قدیم:
در این بیت، حافظ از فراموشی خدمت دیرین خود توسط معشوق شکایت میکند و از نسیم سحری میخواهد که عهد قدیم را به یاد معشوق بیاورد. این بیت نشاندهندهی وفاداری و یادآوری عشق گذشته است.
معنی و تفسیر بیت های میانی :
5. بعد صد سال اگر بر سر خاکم گذری / سر برآرد ز گلم رقص کنان عظم رمیم:
حافظ در این بیت بیان میکند که اگر بعد از صد سال بر سر خاک او گذری، از گلم (قبر من) عظم رمیم (استخوانهای پوسیدهی من) با رقص سر برخواهد آورد. این بیت نشاندهندهی عشق جاودانه و تأثیر آن حتی پس از مرگ است.
6. دلبر از ما به صد امید ستد اول دل / ظاهراً عهد فرامش نکند خلق کریم:
در این بیت، حافظ بیان میکند که دلبر (معشوق) با صد امید اول دل ما را گرفت، اما ظاهراً خلق کریم (مردم بزرگوار) عهد فراموش نمیکنند. این بیت نشاندهندهی وفاداری و امید به بازگشت معشوق است.
7. غنچه گو تنگ دل از کار فروبسته مباش / کز دم صبح مدد یابی و انفاس نسیم:
حافظ در این بیت به غنچه (نماد انسان) میگوید که از کار فروبسته (ناامید) مباش، زیرا از دم صبح (نماد امید) و انفاس نسیم (نسیم صبحگاهی) مدد خواهی یافت. این بیت نشاندهندهی امیدواری و انتظار برای گشایش است.
8. فکر بهبود خود ای دل ز دری دیگر کن / درد عاشق نشود بِه به مداوای حکیم:
در این بیت، حافظ به دل خطاب میکند که فکر بهبود خود را از دری دیگر (روش دیگری) کن، زیرا درد عاشق با مداوای حکیم (پزشک) بهبود نمییابد. این بیت نشاندهندهی این است که درد عشق تنها با عشق درمان میشود.
معنی و تفسیر بیت های پایانی :
9. گوهر معرفت آموز که با خود ببری / که نصیب دگرانست نصاب زر و سیم:
حافظ در این بیت بیان میکند که گوهر معرفت (دانش و عرفان) را بیاموز که با خود ببری، زیرا نصیب دیگران زر و سیم (ثروت مادی) است. این بیت نشاندهندهی اهمیت دانش و معنویت در برابر ثروت مادی است.
10. دام سختست مگر یار شود لطف خدا / ور نه آدم نبرد صرفه ز شیطان رجیم:
در این بیت، حافظ بیان میکند که دام (مشکلات زندگی) سخت است، مگر اینکه لطف خدا یار شود، وگرنه آدم (انسان) نمیتواند از شیطان رجیم (شیطان دشمن) صرفه (نفع) ببرد. این بیت نشاندهندهی نیاز به لطف الهی برای رهایی از مشکلات است.
11. حافظ ار سیم و زرت نیست چه شد شاکر باش / چه به از دولت لطف سخن و طبع سلیم:
در این بیت، حافظ به خودش خطاب میکند که اگر سیم و زر (ثروت) نداری، شاکر باش، زیرا چه چیزی بهتر از دولت لطف سخن و طبع سلیم (توانایی سخن گفتن و خلق نیکو) است. این بیت نشاندهندهی قدردانی از نعمتهای معنوی و دوری از حرص به ثروت مادی است.
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.
