گرم از دست برخیزد که با دلدار بنشینم-همراه با معنی و تفسیر

گرم از دست برخیزد که با دلدار بنشینم

حافظ-غزل شماره 356

گرم از دست برخیزد که با دلدار بنشینم

ز جام وصل می‌نوشم ز باغ عیش گل چینم

شراب تلخ صوفی سوز بنیادم بخواهد برد

لبم بر لب نه ای ساقی و بِستان جان شیرینم

مگر دیوانه خواهم شد در این سودا که شب تا روز

سخن با ماه می‌گویم پری در خواب می‌بینم

لبت شکر به مستان داد و چشمت می به میخواران

منم کز غایت حرمان نه با آنم نه با اینم

چو هر خاکی که باد آورد فیضی برد از انعامت

ز حال بنده یاد آور که خدمتگار دیرینم

نه هر کو نقش نظمی زد کلامش دلپذیر افتد

تذرو طرفه من گیرم که چالاک است شاهینم

اگر باور نمی‌داری رو از صورتگر چین پرس

که مانی نسخه می‌خواهد ز نوک کلک مشکینم

وفاداریّ و حق گویی نه کار هر کسی باشد

غلام آصف ثانی جلال الحق و الدینم

رموز مستی و رندی ز من بشنو نه از واعظ

که با جام و قدح هر دم ندیم ماه و پروینم

معنی و تفسیر بیت های نخستین :

1. گرم از دست برخیزد که با دلدار بنشینم / ز جام وصل می‌نوشم ز باغ عیش گل چینم:
حافظ در این بیت بیان می‌کند که اگر از دست (رنج و غم) رهایی یابد، با دلدار (معشوق) خواهد نشست و از جام وصل (شراب عشق) خواهد نوشید و از باغ عیش گل خواهد چید. این بیت نشان‌دهنده‌ی طلب آرامش و لذت در کنار معشوق است.

2. شراب تلخ صوفی سوز بنیادم بخواهد برد / لبم بر لب نه ای ساقی و بِستان جان شیرینم:
در این بیت، حافظ بیان می‌کند که شراب تلخ صوفی‌سوز (شراب عرفان) بنیاد او را خواهد برد، بنابراین ای ساقی، لبم را بر لب جام بگذار و جان شیرینم را نجات بده. این بیت نشان‌دهنده‌ی این است که عرفان واقعی می‌تواند بنیادهای ظاهری را از بین ببرد.

3. مگر دیوانه خواهم شد در این سودا که شب تا روز / سخن با ماه می‌گویم پری در خواب می‌بینم:
حافظ در این بیت بیان می‌کند که در این سودا (عشق) ممکن است دیوانه شود، زیرا شب تا روز با ماه (معشوق) سخن می‌گوید و پری (معشوق) را در خواب می‌بیند. این بیت نشان‌دهنده‌ی اشتیاق و عشق بی‌قید و شرط به معشوق است.

4. لبت شکر به مستان داد و چشمت می به میخواران / منم کز غایت حرمان نه با آنم نه با اینم:
در این بیت، حافظ بیان می‌کند که لب تو (معشوق) شکر به مستان داد و چشمت شراب به میخواران، اما من از شدت حرمان (محرومیت) نه با آن‌ها هستم و نه با این‌ها. این بیت نشان‌دهنده‌ی درد فراق و محرومیت از معشوق است.

5. چو هر خاکی که باد آورد فیضی برد از انعامت / ز حال بنده یاد آور که خدمتگار دیرینم:
حافظ در این بیت بیان می‌کند که مانند هر خاکی که باد می‌آورد، فیضی از انعام تو (معشوق) می‌برد، اما از حال بنده (خودش) یاد کن که خدمتگار دیرینه‌ی توست. این بیت نشان‌دهنده‌ی طلب لطف و توجه از معشوق است.

معنی و تفسیر بیت های پایانی :

6. نه هر کو نقش نظمی زد کلامش دلپذیر افتد / تذرو طرفه من گیرم که چالاک است شاهینم:
در این بیت، حافظ بیان می‌کند که نه هر کسی که نقش نظمی (شعری) بزند، کلامش دلپذیر می‌شود، اما من تذرو (مرغ زیبا) را می‌گیرم، زیرا چالاک و مانند شاهین هستم. این بیت نشان‌دهنده‌ی اعتماد به نفس و توانایی حافظ در شعر و عرفان است.

7. اگر باور نمی‌داری رو از صورتگر چین پرس / که مانی نسخه می‌خواهد ز نوک کلک مشکینم:
حافظ در این بیت بیان می‌کند که اگر باور نمی‌کنی، از صورتگر چین (هنرمند چینی) بپرس، زیرا او نسخه‌ای از زیبایی می‌خواهد که از نوک قلم مشکین من (حافظ) بیرون می‌آید. این بیت نشان‌دهنده‌ی این است که زیبایی شعر حافظ بی‌نظیر است.

8. وفاداریّ و حق گویی نه کار هر کسی باشد / غلام آصف ثانی جلال الحق و الدینم:
در این بیت، حافظ بیان می‌کند که وفاداری و حق‌گویی کار هر کسی نیست، و او غلام آصف ثانی (وزیر عادل) جلال الحق و الدین است. این بیت نشان‌دهنده‌ی وفاداری و عدالت‌طلبی حافظ است.

9. رموز مستی و رندی ز من بشنو نه از واعظ / که با جام و قدح هر دم ندیم ماه و پروینم:
حافظ در این بیت بیان می‌کند که رموز مستی و رندی (عرفان و عشق) را از او بشنو، نه از واعظ (خطیب)، زیرا او با جام و قدح (شراب) هر دم ندیم ماه و پروین (ستارگان) است. این بیت نشان‌دهنده‌ی این است که عرفان واقعی از راه عشق و مستی به دست می‌آید.

غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی

واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل