زلفت هزار دل به یکی تار مو ببست-همراه با معنی و تفسیر

زلفت هزار دل به یکی تار مو ببست

حافظ-غزل شماره 30

زلفت هزار دل به یکی تار مو ببست

راه هزار چاره گر از چار سو ببست

تا عاشقان به بوی نسیمش دهند جان

بگشود نافه‌ای و در آرزو ببست

شیدا از آن شدم که نگارم چو ماه نو

ابرو نمود و جلوه گری کرد و رو ببست

ساقی به چند رنگ می اندر پیاله ریخت

این نقش‌ها نگر که چه خوش در کدو ببست

یا رب چه غمزه کرد صراحی که خون خم

با نعره‌های قلقلش اندر گلو ببست

مطرب چه پرده ساخت که در پرده ی سماع

بر اهل وجد و حال دَرِ های و هو ببست

حافظ هر آنکه عشق نورزید و وصل خواست

احرام طوف کعبه ی دل بی وضو ببست

معنی بیت های نخستین

۱. زلفت هزار دل به یکی تار مو ببست / راه هزار چاره گر از چار سو ببست:
هر تار موی زلف تو هزاران دل را اسیر خود کرده و هر راه چاره‌ای را از هر چهار سو بسته است. حافظ در این بیت به قدرت جادویی و گیرایی معشوق اشاره می‌کند که عقل و دل را به یکسان به بند می‌کشد.

۲. تا عاشقان به بوی نسیمش دهند جان / بگشود نافه‌ای و در آرزو ببست:
معشوق برای آنکه عاشقان با بوی خوشش جان بسپارند، نافه‌ای گشود، اما درِ تحقق آرزوها را بست. این بیت بیانگر دوگانگیِ لطف و قهر معشوق است که هم می‌کشد و هم زنده می‌دارد.

۳. شیدا از آن شدم که نگارم چو ماه نو / ابرو نمود و جلوه‌گری کرد و رو ببست:
دیوانه‌ام از آن‌که معشوقم مانند ماه نو، ابروی خود را نشان داد و جلوه‌گری کرد، اما ناگهان روی برگرداند. حافظ در این بیت از بازی‌های دلربا و رازآلود معشوق می‌گوید که عاشق را حیران می‌کند.

معنی بیت های پایانی

۴. ساقی به چند رنگ می اندر پیاله ریخت / این نقش‌ها نگر که چه خوش در کدو ببست:
ساقی با ریختن شراب رنگارنگ در پیاله، چه نقشی زیبا در کوزه (جام شراب) بست! این بیت اشاره به هنرمندی ساقی دارد که همچون نقاش، جام را به زیباترین شکل می‌آراید.

۵. یا رب چه غمزه کرد صراحی که خون خم / با نعره‌های قلقلش اندر گلو ببست:
خدایا، این صراحی چه نگاه فریبنده‌ای داشت که خونِ خم (شراب) را با صدای قلقل خود در گلو حبس کرد! حافظ در این بیت، نوشیدن شراب را به تجربه‌ای سحرآمیز و جانفزا تشبیه می‌کند.

۶. مطرب چه پرده ساخت که در پرده ی سماع / بر اهل وجد و حال دَرِ های و هو ببست:
مطرب چه آهنگ‌ای ساخت که در میان سماع، درِ هوش و حواس را بر اهل وجد و حال بست؟ این بیت نشان‌دهنده‌ی قدرت موسیقی در جذب و مسحور کردن شنوندگان است.

۷. حافظ هر آنکه عشق نورزید و وصل خواست / احرام طوف کعبه ی دل بی وضو ببست:
حافظ می‌گوید: هر کس که عشق نورزید و تنها به دنبال وصال بود، گویی بی‌وضو، احرام طواف کعبه‌ی دل بست! این بیت تأکید بر آن است که عشق واقعی، مقدم بر وصال است و بدون آن، سفر روحانی ناتمام می‌ماند.